Nga integrimi te përçarja: rreziku i ri për diasporën shqiptare

Në pamje të parë, ideja që Partia Socialiste të hapë organizata në diasporë duket si një zhvillim i natyrshëm i kohës. Shqiptarët jashtë vendit tashmë votojnë, dhe çdo parti ka të drejtën legjitime të kërkojë mbështetje aty ku ndodhen qytetarët e saj. Në këtë kuptim, asgjë nuk është e paligjshme dhe as e pazakontë. Madje, me pak sforco, mund të thuhet se është edhe një shenjë “modernizimi politik”.

Por këtu fillon ironia.

Sepse në Shqipëri partitë nuk kanë arritur të ndërtojnë institucione funksionale brenda territorit të tyre, por tani po eksportojnë modelin e tyre politik jashtë vendit. Me fjalë të tjera, ajo që nuk funksionon në Tiranë, po tentohet të replikohet në Detroit, Milano apo Londër. Një lloj “franchise” politike, ku bashkë me logon vijnë edhe konfliktet, ndarjet dhe zakonet e vjetra.

Pyetja thelbësore nuk është çfarë fitojnë partitë. Kjo është e qartë: më shumë vota, më shumë ndikim, më shumë kontroll. Pyetja reale është: çfarë fiton diaspora?

Në aspektin logjik, përgjigjja është pothuajse zero. Diaspora shqiptare në SHBA, Kanada apo Europë është ndërtuar mbi integrim, mbi respekt për ligjin dhe mbi një kulturë qytetare që shpesh i mungon vetë politikës shqiptare. Futja e strukturave partiake të importuara nga Shqipëria rrezikon të prishë këtë ekuilibër, duke sjellë përçarje artificiale në një komunitet që ka më shumë nevojë për unitet sesa për ndarje ideologjike të importuara.

Në aspektin juridik, situata bëhet edhe më interesante.

Në Shtetet e Bashkuara, aktiviteti politik i organizatave të lidhura me parti të huaja nuk është i ndaluar, por është i rregulluar qartë. Ligje si Foreign Agents Registration Act (FARA) kërkojnë transparencë për çdo aktivitet që mund të konsiderohet ndikim politik në emër të një entiteti të huaj. Po ashtu, rregullat mbi financimin politik janë shumë të rrepta: fondet e huaja nuk mund të përdoren për të ndikuar proceset politike amerikane.

Kjo do të thotë se çdo strukturë partiake shqiptare në SHBA duhet të operojë në një vijë shumë të hollë: të bëjë propagandë për Shqipërinë pa shkelur ligjet e një shteti tjetër. Dhe këtu lind pyetja tjetër: a janë këto struktura të përgatitura për këtë nivel përgjegjësie ligjore?

Në planin praktik, rreziku më i madh nuk është juridik, por social.

Sepse historia na ka treguar se partitë shqiptare nuk eksportojnë vetëm programet e tyre, por edhe kulturën e tyre politike. Dhe kjo kulturë shpesh përfshin klientelizëm, patronazh, ndarje “tanët dhe të tyre”. Ideja që në diasporë mund të “mbijnë” patronazhistë që mbajnë shënim kush është me kë dhe kush duhet ndihmuar apo penalizuar, nuk është aspak e largët. Përkundrazi, është një vazhdim logjik i një modeli që funksionon prej vitesh në Shqipëri.

Me pak sarkazëm, mund të thuhet se diaspora do të ketë “luksin” të përjetojë nga afër të njëjtin teatër politik që shumë prej tyre e kanë lënë pas kur emigruan.

Dhe këtu qëndron problemi real.

Diaspora nuk është një territor elektoral i pambrojtur. Është një komunitet që ka ndërtuar identitetin e vet mbi punë, ligj dhe integrim. Importimi i konflikteve politike nga Shqipëria rrezikon të krijojë tensione të panevojshme dhe të dëmtojë kohezionin komunitar.

Për këtë arsye, përgjigjja nuk duhet të vijë nga partitë, por nga vetë komuniteti.

Detyra e diasporës është të vendosë kufij të qartë: po për pjesëmarrje demokratike, por jo për transplantim të praktikave të dëmshme politike. Po për informim dhe debat, por jo për përçarje dhe patronazh. Po për lidhje me atdheun, por jo për importim të krizave të tij.

Sepse në fund të ditës, diaspora nuk është zgjatim i partive politike. Është një realitet më i madh, më i pjekur dhe shpesh më i përgjegjshëm se vetë politika që tani po përpiqet ta “organizojë”.

Dhe ndoshta ironia më e madhe është kjo: shqiptarët jashtë vendit ikën për t’i shpëtuar një sistemi që nuk funksiononte. Nuk ka asnjë arsye që tani ta rindërtojnë atë, këtë herë me dëshirë.