Politikanët iranianë kërkojnë daljen nga traktati bërthamor mes sulmeve të SHBA-së dhe Izraelit

Sulmet e vazhdueshme të Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit ndaj objekteve bërthamore, infrastrukturës industriale dhe institucioneve civile në Iran kanë shtuar tensionet politike në Teheran, ku figura të rëndësishme të kampit konservator po kërkojnë daljen e vendit nga Traktati për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore (NPT). Sipas zyrtarëve iranianë, qëndrimi në këtë traktat nuk i ka sjellë më asnjë përfitim vendit, ndërsa presioni ushtarak dhe diplomatik ndaj Republikës Islamike është rritur ndjeshëm.

Zëdhënësi i komisionit parlamentar për sigurinë kombëtare, Ebrahim Rezaei, deklaroi se qëndrimi i Iranit si nënshkrues i NPT-së është bërë i pakuptimtë. Ndërkohë, deputeti Malek Shariati tha se një projektligj prioritar është depozituar tashmë në portalin parlamentar dhe pritet të shqyrtohet së shpejti. Ky projektligj synon jo vetëm të tërheqë Iranin nga NPT-ja, por edhe të shfuqizojë kufizimet bërthamore të lidhura me marrëveshjen e vitit 2015 me fuqitë botërore, duke hapur rrugën për një marrëveshje të re ndërkombëtare me vende aleate si ato të BRICS dhe Organizatës së Bashkëpunimit të Shangait për zhvillimin e teknologjive paqësore bërthamore.

Në të njëjtën kohë, autoritetet iraniane kanë shtuar akuzat ndaj Agjencisë Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA), duke e akuzuar se ka mbajtur një qëndrim të politizuar dhe se ka qenë bashkëpunëtore në sulmet ndaj objekteve bërthamore iraniane. Kritikat janë përqendruar veçanërisht ndaj drejtorit të IAEA-s, Rafael Grossi, të cilin disa zyrtarë në Teheran e kanë cilësuar si përgjegjës moral për gjakderdhjen aktuale. Këto deklarata pasojnë edhe komentet e Grossit se programi bërthamor iranian nuk mund të shkatërrohet plotësisht nga lufta, përveçse në rastin e një lufte bërthamore.

Sulmet ajrore të intensifikuara gjatë ditëve të fundit kanë goditur jo vetëm objektiva bërthamore si impianti i yellowcake në Yazd dhe kompleksi i ujit të rëndë pranë Arakut, por edhe sektorin strategjik të çelikut në Isfahan dhe Ahvaz. Dëmet në këto qendra pritet të kenë pasoja afatgjata për ekonominë iraniane, e cila po përballet prej kohësh me krizë energjetike dhe inflacion të lartë. Kompanitë e çelikut konsiderohen shtylla kryesore e eksporteve jo-naftë të Iranit, ndaj ndërprerja e prodhimit në disa prej tyre rrezikon të prekë mijëra vende pune dhe të rëndojë më tej situatën ekonomike.

Një tjetër shqetësim i madh lidhet me centralin bërthamor të Bushehrit, pranë të cilit raportohet se kanë rënë disa predha, duke nxitur paralajmërime nga IAEA për mundësinë e një incidenti të rëndë radiologjik. Ndërkohë, presidenti amerikan Donald Trump ka deklaruar se sulmet shkatërruese ndaj centraleve elektrike iraniane janë shtyrë deri më 6 prill, ndërsa ka pretenduar gjithashtu se negociatat me Iranin po ecin shumë mirë, pavarësisht qëndrimeve të kundërta të palëve.

Në terren, situata humanitare dhe sociale po bëhet gjithnjë e më e rëndë. Teherani ka përjetuar disa nga netët më intensive të bombardimeve, me ndërprerje të përkohshme të energjisë elektrike dhe raportime nga banorët për erëra të forta të shkaktuara nga shpërthimet. Në të njëjtën kohë, pothuajse e gjithë popullsia e Iranit, mbi 90 milionë banorë, vazhdon të jetë e shkëputur nga interneti global, pasi autoritetet kanë bllokuar komunikimin online dhe kanë lënë në funksion vetëm rrjetin e brendshëm. Kjo ka kufizuar ndjeshëm mundësinë që qytetarët iranianë të komunikojnë me botën e jashtme dhe të raportojnë mbi gjendjen në terren.

Po ashtu, mediat shtetërore iraniane kanë vijuar të publikojnë video me “rrëfime” të qytetarëve të arrestuar, mes tyre edhe një vajzë e mitur që, sipas raportimeve, u ndalua pasi kishte filmuar goditjet me raketa nga dritarja e shtëpisë së saj dhe i kishte dërguar pamjet mediave jashtë vendit. Në mesin e objektivave të sulmuara thuhet se ka qenë edhe Universiteti i Shkencës dhe Teknologjisë në Iran, ku u goditën ndërtesa kërkimore dhe arsimore, duke shkaktuar panik edhe në zonat përreth, përfshirë një spital dhe lagje banimi.

Sulme të tjera të mëdha ajrore janë raportuar në Karaj, Shahr-e Rey, Yazd, Shiraz, Tabriz, Bushehr dhe në disa qytete të tjera, ndërsa klima politike në Teheran po bëhet gjithnjë e më e ashpër. Nëse parlamenti iranian do ta miratojë projektligjin për daljen nga NPT-ja dhe ai do të marrë edhe miratimin e Këshillit të Gardianëve, kjo do të shënonte një përshkallëzim të ri me pasoja të mëdha për rajonin dhe për sigurinë ndërkombëtare.