«The Lost World» në Stokholm: Jan Håfström hap në Moderna Museet ekspozitën e re mes kujtesës dhe krizave humanitare

Në Stokholm po bëhen përgatitjet e fundit për hapjen e ekspozitës së re të Jan Håfström-it, njërit prej emrave më të shquar të artit bashkëkohor suedez. «The Lost World» (Bota e humbur) hap dyert në Moderna Museet më 17 tetor dhe, siç njofton Sweden Herald, artisti 89-vjeçar e paraqet atë si një gërmim arkeologjik në të kaluarën e tij, ku veprat e reja dialogojnë me motivet që e kanë shoqëruar gjatë gjithë karrierës dhe me katastrofat humanitare të kohës sonë.

Sipas Moderna Museet, ekspozita qëndron e hapur deri më 14 mars 2027 në sallën e vogël të katit të katërt të muzeut dhe është kuruar nga Matilda Olof-Ors. Mbrëmja e hapjes mbahet më 16 tetor: përpara saj, artisti merr pjesë në një bisedë me kuratoren, ndërsa fjalën e mirëseardhjes e mban drejtoresha e muzeut, Tone Hansen. Në sallë, pikturat, skulpturat dhe objektet e pikturuara vendosen në grumbuj e grupime më të mëdha, ashtu siç radhiten në studion ku Håfström punon çdo ditë që nga debutimi i tij në vitet ’60.

Në një kënd të sallës varet një balenë e prerë në kontur, simbol i ndjekjes së pakursyer të Kapitenit Ahab në romanin «Moby-Dick» — ndjekje që, thotë artisti, i ngjan rrugës së një krijuesi që po i afrohet të nëntëdhjetave. Një kuti murale me krahë të bardhë i referohet njëkohësisht radhitjes së kujdesshme të kavanozëve në bodrumin e gjyshes së tij dhe pushtimit rus të Ukrainës, ndërsa vizitorët i pret një triptik me titujt «Vetmia», «Piktura» dhe «Sëmundja», ku imazhi i sëmundjes, i ndërtuar me shirita që duken si qilima lecke, përfaqëson vetë zorrët e artistit.

Pas kësaj vepre fshihet një histori personale: kur gjendja e tij u bë kritike dhe mjekët mendonin t’i bënin stomë, një mjek sirian ndërhyri, i hoqi polipet dhe e shëroi — «erdhi nga Siria dhe më shpëtoi jetën», kujton ai. Håfström rrëfen se sot fle keq dhe se kujtimet e vështira i kthehen si një film pa zë; ekuilibrin e gjen vetëm në studio, ku punon gjithnjë e më shumë si në trans. Për një kohë të gjatë ka mbajtur në studio një dërrasë me thënien e Rilke-së «Duhet ta ndryshosh jetën tënde», të cilën e sheh si përgjigje për pyetjen pse bëhen ekspozitat.

I lindur në Stokholm në vitin 1937 dhe i formuar në Akademinë Mbretërore të Arteve të Bukura në vitet 1963–1968, Håfström ka ekspozuar katër herë në Bienalen e Venecias. Vepra e tij më e njohur për publikun është skulptura «Who is Mr Walker?» — figura shtatë metra e lartë e Fantazmës me rroba civile, vendosur pranë Stacionit Qendror të Stokholmit — të cilën ai e lidh me figurën e të atit. Sot ai është një nga të paktët e mbetur të brezit të tij, por, siç e mbyll Sweden Herald rrëfimin e tij, biseda me të vdekurit, për një artist, vazhdon nëpër shekuj.