Fabada asturiana — gjella tradicionale spanjolle me fasule të bardha, chorizo dhe morcilla
Fabada asturiana, e njohur shkurt si fabada, është gjella më e famshme e Asturiasit, në veri të Spanjës. Ajo përgatitet me fasulet e mëdha të bardha të zonës, të quajtura fabes de la Granja, të cilat ziejnë ngadalë së bashku me mishrat e kuruar që në Asturia njihen si compango: chorizo, morcilla dhe bark derri ose shpatull derri. Rezultati është një gjellë e trashë, kremoze dhe me aromë tymi, që tradicionalisht hahet në dimër, në vaktin kryesor të ditës, drekën. Sekreti i saj është zierja e ngadaltë, pa e trazuar me lugë, në mënyrë që fasulet të mbeten të plota dhe lëngu të trashet vetë.
Koha e përgatitjes: 15 minuta, plus 12 orë njomje e fasuleve gjatë natës
Koha e gatimit: rreth 2 orë e 30 minuta
Porcione: 6
PËRBËRËSIT:
- 500 g fasule të bardha të mëdha të thata (fabes de la Granja, ose fasule cannellini / fasule të bardha të mëdha), të lëna në ujë të ftohtë gjatë natës
- 2 chorizo spanjolle (rreth 250 g), të plota
- 2 morcilla, salcice gjaku spanjolle (rreth 200 g), të plota
- 250 g lacón (shpatull derri e kripur) ose bark derri / panceta (tocino), në një copë
- 1 qepë mesatare, e qëruar dhe e ndarë në gjysmë
- 3 thelpinj hudhër, të shtypur lehtë
- 1 lugë gjelle vaj ulliri
- 1 lugë çaji paprika e ëmbël e tymosur (pimentón dulce)
- 1 fletë dafine
- Një majë luge fije shafrani (opsionale, tradicionale)
- Kripë sipas shijes
- Ujë i ftohtë, sa të mbulohen fasulet me 3–4 cm
PËRGATITJA:
- Një natë më parë, vendosni fasulet në një tas të madh, mbulojini me ujë të ftohtë të bollshëm dhe lërini të njomen për 12 orë. Të nesërmen kullojini dhe shpëlajini.
- Vendosni fasulet në një tenxhere të madhe, mbulojini me ujë të ftohtë të freskët (3–4 cm mbi fasulet), shtoni fletën e dafinës, qepën, hudhrat dhe vajin e ullirit dhe vendoseni tenxheren në zjarr mesatar.
- Sapo uji të fillojë të vlojë, hiqni shkumën që formohet në sipërfaqe me një lugë. Uleni zjarrin në minimum — gjella duhet të ziejë shumë ngadalë, me flluska të rralla, pa vluar fort, që fasulet të mos çahen.
- Shtoni chorizo-t, morcilla-t dhe copën e lacón-it ose barkut të derrit, të gjitha të plota. Shtoni paprikën e tymosur dhe, nëse e përdorni, shafranin.
- Ziejeni ngadalë për rreth 2 orë, duke e tundur tenxheren lehtë herë pas here në vend që ta trazoni me lugë. Nëse lëngu ulet shumë, shtoni nga pak ujë të ftohtë — në Asturia kjo quhet “t’i trembësh” fasulet dhe ndihmon që lëngu të trashet.
- Kur fasulet të jenë të buta dhe kremoze, provoni lëngun dhe shtoni kripë sipas shijes — kripa hidhet vetëm në fund, sepse mishrat e kuruar janë vetë të kripur.
- Hiqeni tenxheren nga zjarri dhe lëreni gjellën të pushojë 20–30 minuta; gjatë pushimit lëngu trashet edhe më shumë.
- Nxirrni mishrat, pritini chorizo-t dhe morcilla-t në feta të trasha dhe mishin në copa, vendosini përsëri mbi fasule dhe shërbejeni gjellën të nxehtë, tradicionalisht në enë balte, me bukë të thekur anash.