Në fund të shekullit 19 dhe gjatë gjithë shekullit 20, qeveria amerikane dhe kishat e krishtera bashkëpunuan në një nga programet më shkatërruese në historinë amerikane: sistemi i shkollave me konvikt për indigjenët. Mbi 350 shkolla operuan në SHBA, ku mbi 100,000 fëmijë indigjenë u detyruan të studiuan — larg nga familjet, kulturat, dhe gjuhët e tyre. Në Michigan, shkolla të tilla si Mount Pleasant Indian Industrial Boarding School (1893-1934) dhe Holy Childhood of Jesus Boarding School (1829-1983) ishin vende të trauma sistematike, abuzimit fizik, psikologjik, seksual, dhe kulturor. Trashëgimia e këtyre shkollave është akoma e gjallë sot — në trauma gjeneracionale, në humbjen e gjuhës, në sfidat shëndetësore dhe mendore që prekin komunitetet indigjene.
Filozofia e eliminimit kulturor
Sistemi i boarding schools bazohej në një filozofi të pavarur: popujt indigjenë duhet të “qytetërohen” përmes asimilimit të plotë në kulturën bardhëamerikane.
Richard Henry Pratt dhe “Kill the Indian”
Kapiten Richard Henry Pratt (1840-1924), themeluesi i Carlisle Indian Industrial School në Pennsylvania (1879), formuloi filozofinë që do të udhëhiqte sistemin për dekada:
“A great general has said that the only good Indian is a dead one. In a sense, I agree with the sentiment, but only in this: that all the Indian there is in the race should be dead. Kill the Indian in him, and save the man.”
(Një gjeneral i madh ka thënë që i vetmi indigjen i mirë është i vdekuri. Në një kuptim, pajtohem me këtë ndjenjë, por vetëm në këtë: që gjithçka indigjene në racë duhet të jetë e vdekur. Vrit indigjenin brenda tij, dhe shpëto njeriun.)
Ky ishte qëllimi i shprehur i sistemit: zhdukja kulturore e brezave të rinj.
Qëllimet specifike
Shkollat përpiqeshin të:
- Zëvendësonin gjuhët indigjene me anglisht
- Zëvendësonin fenë indigjene me krishterimin
- Zëvendësonin emrat tradicionale me emra europianë
- Zëvendësonin rrobat me uniforma
- Ndanin familjet për të ndërprerë transferimin kulturor
- Trajnonin për punë të ulëta (shërbyes, servere, punëtorë)
- Krijonin qytetarë “të qetë, të bindur”
Mount Pleasant Indian Industrial Boarding School (1893-1934)
Shkolla më e madhe federale në Michigan:
Lokacioni dhe hapja
- Hapur: 1893
- Lokacioni: Mt. Pleasant, në Isabella County
- Sipërfaqja: 300+ akre
- Ndërtesat: konvikte, klasa, kapelë, spital, farmë
- Operatori: Bureau of Indian Affairs (BIA)
Nxënësit
Mount Pleasant shërbente:
- Fëmijë Ojibwe, Odawa, Potawatomi kryesisht
- Nxënës nga Michigan, Wisconsin, Minnesota, Kanada
- 2,000+ nxënës gjatë 41 vjetëve
- Mosha 6-18 vjeç
Mënyra e “rekrutimit”
Fëmijët rrallë vinin vullnetarisht:
- Agjentët federalë rrëmbenin fëmijë
- Kërcënimet kundër familjeve (ndalim i pagesave)
- Trafikim i maskuar si “rekrutim vullnetar”
- Premtime të rreme për familjet
- Detyrimi ligjor pas 1891
Dita tipike
Një ditë në Mount Pleasant:
- 5:30 AM: Zgjim me bori
- 6:00 AM: Ushtrime marsh, pastrim
- 7:00 AM: Mëngjes — ushqim i kufizuar
- 8:00 AM – 12:00 PM: Klasa akademike (kryesisht anglisht)
- 12:00 PM: Drekë
- 1:00 PM – 5:00 PM: “Trajnim i dorës”
- Vajza: qepje, rroba, gatim, pastrim
- Djema: bujqësi, ndërtim, metalpunim
- 5:00 PM: Darkë
- 6:00 PM: Lutje dhe studim
- 9:00 PM: Gjumë
Abuzimet dokumentuara
Raportet zyrtare dhe dëshmitë e mbijetuarve dokumentojnë:
Abuzimi fizik
- Goditje me shkopinj dhe rripa për çdo shkelje
- Qëndrim në këmbë për orë të tëra si dënim
- Punë të rënda si dënim
- Izolim në qeli
- Heqja e ushqimit
Abuzimi kulturor
- Ndalimi i plotë i gjuhës indigjene (me ndëshkime fizike)
- Prerje e detyrueshme e flokëve
- Heqja e rrobave tradicionale
- Emra “cristine” të imponuar
- Ndalimi i ceremonive dhe festivaleve
Abuzimi seksual
Dëshmitë nga Truth and Reconciliation Commission dhe studime akademike tregojnë:
- Abuzimi seksual ishte i shpeshtë
- Autorët ishin mësuesit, priftat, staf-i
- Raportimi ishte i pamundur
- Viktimat shpesh ndëshkoheshin për raportim
Lënia pas dore mjekësore
- Sëmundje infektive të përhapura (tuberkulozi)
- Ushqim i pamjaftueshëm dhe i keq
- Kushte sanitare të dobëta
- Mungesë trajtimi mjekësor
Vdekjet
Vdekjet në Mount Pleasant ishin të shpeshta dhe të pa-regjistruara plotësisht:
- Vlerësime tregojnë ndoshta 100+ vdekje gjatë operimit
- Shumica nga tuberkuloza dhe sëmundje të tjera
- Disa nga keqpërdorimi
- Disa nga vetëvrasje
- Varrezat në vend janë të pa-markuara plotësisht
- Në 2021, kërkimet me rada GPR filluan
Mbyllja
Mount Pleasant u mbyll në 1934 për shkak të:
- Kosto e lartë operative
- Reforma e politikës federale
- Indian Reorganization Act (1934)
- Kërkesa për reforma
Kampusi u bë më vonë Central Michigan University. Vendi i varrezave është akoma pjesë e kampusit.
Holy Childhood of Jesus Boarding School (1829-1983)
Shkolla katolike më e gjatë-shërbyesja në Michigan:
Historia
- Themelimi: 1829
- Lokacioni: Harbor Springs (Little Traverse Bay)
- Operatori: Diocese i Grand Rapids → Diocese i Gaylord
- Mbyllja: 1983
- Kohëzgjatja: 154 vjet — një nga më të gjatët në SHBA!
Shumicë nxënësish Odawa
Shkolla shërbente kryesisht fëmijët Odawa të zonës Little Traverse Bay:
- Familjet shpesh të krishtera tashmë
- Fëmijët dërgoheshin nga mosha 5 deri 16 vjeç
- Jetonin në konvikt për muaj ose vite
Abuzimet në Holy Childhood
Gjatë dekadave të operimit, raportohen:
- Abuzim fizik (shkopinj, rrahje)
- Abuzim seksual (nga priftat dhe staf-i)
- Abuzim psikologjik
- Ndalim i gjuhës Anishinaabemowin
- Detyrimi i praktikave fetare
Në 2020, një class action lawsuit u paraqit nga mbijetuarit kundër Diocese i Gaylord. Rasti është akoma në proces.
Shkollat e tjera në Michigan
Përveç Mount Pleasant dhe Holy Childhood, Michigan kishte:
- Ojibway Indian School (Sault Ste. Marie)
- Mackinac Indian School
- Schools in L’Anse area
- Keweenaw Bay day schools
- Shkolla mission në Grand Rapids
- Shkolla në Sturgeon Point
Shumë nxënës Michigani u dërguan në shkolla jashtë shtetit:
- Carlisle Indian Industrial School (Pennsylvania) — shkolla “flagshiip”
- Hampton Institute (Virginia)
- Tomah Indian School (Wisconsin)
- Flandreau Indian School (South Dakota)
Efektet në fëmijë
Fëmijët që kalonin nëpër këto shkolla përjetonin:
Humbje e gjuhës
- Ndalim i plotë i Anishinaabemowin
- Ndëshkime fizike për çdo fjalë indigjene
- Pas viteve, fëmijët nuk mund të komunikonin me gjyshërit
- Kultura familjare u shkatërrua
Humbje e identitetit
- Emrat tradicionalë u zëvendësuan me Jack, Mary, John, etc.
- Fëmijët nuk dinin më nga cili klan (doodem) ishin
- Ceremonitë u bënë të huaja
- Njohuritë e parardhësve u humbën
Trauma psikologjike
Pas kthimit në komunitet, fëmijët shpesh përjetonin:
- PTSD (edhe pse jo i diagnostikuar në atë kohë)
- Depresion
- Ankth
- Vështirësi në marrëdhënie
- Alkolizëm dhe varësi
- Dhunë ndaj familjes
- Vetëvrasje
“Boarding school disease”
Antropologët kanë identifikuar një model të “boarding school disease”:
- Një brez i traumatizuar përsërit traumën te fëmijët e tij
- Pa aftësi prindërore (nuk u rritën me prindërit e tyre)
- Pa modele të lidhjeve familjare të shëndetshme
- Cikli vazhdon pas brezi
Trauma gjeneracionale
Koncepti i “trauma brezash” është tani mirë-dokumentuar shkencërisht:
Epigenetikë
Kërkime të fundit tregojnë se trauma mund të trashëgohet biologjikisht:
- Trauma ndryshon shprehjen gjenetike
- Këto ndryshime kalojnë te fëmijët
- Efektet mund të vazhdojnë 3-5 breza
Efektet shoqërore
Sot, komunitetet indigjene kanë:
- Vetëvrasje 2.5x më të larta se mesatarja kombëtare
- Diabeti 2x më të lartë
- Sëmundje zemra 1.5x më të larta
- Alkoolizëm 6x më i lartë
- Drogë — varësi të larta
- Jetëgjatësi 5-10 vjet më e shkurtër
Shumë nga këto janë pasoja direkte të boarding schools — jo “gjenetikë” ose “kulturë”, por trauma historike.
Rezistenca e brendshme
Edhe në shkolla, disa fëmijë rezistuan:
Ruajtja e gjuhës në fshehtësi
- Fëmijët flisnin Anishinaabemowin në banjo
- Shkëmbyenin fjalë në gjumë
- Ruanin fjalë të rralla në mendje
Ceremonitë e fshehta
- Sweat lodges “të improvizuara”
- Këngë të kënduara mes nxënësish
- Tregimet në fshehtësi
Arratisje
Shumë fëmijë u përpoqën të arratisen:
- Disa arritën në shtëpi
- Disa u rikapen dhe u ndëshkuan
- Disa vdiqën në arratisje (në dimër, në pyll)
Aktivizmi dhe rezistenca prindërore
Prindërit indigjenë nuk u dorëzuan:
Fshehja e fëmijëve
- Familjet fshihnin fëmijët kur vinin agjentët
- Disa komunitete krijuan sisteme paralajmërimi
- Fëmijët mësoheshin të fshiheshin në pyje
Rezistenca ligjore
- Peticione drejtuar Kongresit
- Letra te Presidenti
- Ankesa te BIA (shpesh të pa-lexuar)
Ruajtja e kulturës në familje
- Traditat mësoheshin gjatë verës
- Gjyshërit transmetonin njohuri
- Ceremonitë mbaheshin gjatë vizitave
Reforma e politikës (1928-1978)
Ndryshime graduale filluan pas Meriam Report (1928) që ekspozoi abuzimet.
Meriam Report (1928)
Studim i komisionuar nga qeveria:
- Dokumentoi kushte katastrofike në boarding schools
- Raportoi keqpërdorim, sëmundje, ushqim të dobët
- Rekomandoi mbylljen e shumë shkollave
- Rekomandoi day schools afër shtëpive
Indian Reorganization Act (1934)
“Indian New Deal” nën John Collier:
- Fundi i Dawes Act
- Mbyllja e shumë boarding schools federale
- Përkrahja e day schools
- Respektim i kulturës indigjene (në letër)
Indian Child Welfare Act (1978)
Ligji që mbrojti fëmijët indigjenë nga rrëmbimi:
- Preferencë për familjet indigjene në adoptim
- Juridiksion tribal në rastet e fëmijëve
- Kufizim i hequrjes së fëmijëve nga komuniteti
- Përgjigje ndaj “Indian Adoption Project” që kishte hequr mijëra fëmijë
Kërkimet e fundit
Zbulimi në Kamloops (2021)
Në maj 2021, zbulimi i 215 varreve pa markim në një ish-boarding school kanadeze (Kamloops Residential School) shkaktoi një ripërkthim të historisë.
US Department of the Interior Investigation
Në 2021, Sekretaria e Interior Deb Haaland (e para indigjene në kabinet) filloi një investigim të plotë federal:
- Volume I Report (2022): identifikoi 408 federal boarding schools
- Raportoi 53 varreza të njohura
- Në vitet në vijim, më shumë zbulime priten
Mount Pleasant Investigation
Kërkimet në kampusin e Central Michigan University (ish-Mount Pleasant Indian School) vazhdojnë:
- Ground-penetrating radar scans
- Kërkim për varreza pa markim
- Bashkëpunim me Saginaw Chippewa Tribe
- Memorial dhe njohje publike
Kërkesa për drejtësi
Komunitetet indigjene kërkojnë:
Njohja publike
- Apologjia zyrtare e qeverisë amerikane — nuk është dhënë akoma plotësisht
- Apologjia e Papa Françeskut (2022, në Kanada) — hap pozitiv
- Njohja në tekstet shkollore
- Mësimi në kurrikulum
Kompensimi
- Kanada ka paguar $8 miliardë në settlements te mbijetuarit
- SHBA nuk ka paguar asgjë sistematikisht
- Class action lawsuits janë në proces
Kthimi i varreve
- Kthimi i fëmijëve të varrosur larg në komunitetet e tyre
- Ceremoni shërimi
- Monumentet dhe memoriale
Shërimi i brezave
Komunitetet indigjene po punojnë për shërimin e traumës:
Ceremonitë e shërimit
- Sweat lodges
- Talking circles
- Sun Dance (jo tradicional i Anishinaabe, por i adoptuar)
- Sacred fire ceremonies
Shërim mendor
- Terapi e specializuar për trauma indigjene
- Historical trauma counseling
- Programet e shërimit kulturor
- Tribal mental health services
Rilindja kulturore
- Language revival — shërim përmes gjuhës
- Ceremonitë tradicionale të rikthyera
- Youth programs
- Elder knowledge transmission
Mësimet për publikun
Për amerikanët jo-indigjenë, është e rëndësishme të dihet:
Historia e afërt
Këto shkolla nuk janë “histori e lashtë”:
- Mount Pleasant u mbyll në 1934 — vetëm 91 vjet më parë
- Holy Childhood u mbyll në 1983 — 42 vjet më parë
- Shumë mbijetues janë akoma të gjallë
- Traumat janë akoma të pranishme
Sistem institucional
Këto nuk ishin “raste individuale” — ishin politikë zyrtare qeveritare:
- Të financuara nga taksapaguesit
- Të operuara nga agjenci federale
- Të mbështetura nga ligji
- Të njohura nga Presidenti dhe Kongresi
Bashkëpunimi i kishës
Kishat — katolike, protestante, metodistë, baptistë — bashkëpunuan me qeverinë:
- Operuan shkolla
- Dërguan misionarë
- Përfituan ekonomikisht
- Injoruan abuzimet
Vendet e memorizimit në Michigan
Për të nderuar viktimat:
- Ziibiwing Center of Anishinabe Culture & Lifeways (Mt. Pleasant) — ekspozita e përhershme
- Central Michigan University — përpjekje për memorial
- Holy Childhood cemetery (Harbor Springs) — vend i shenjtë
- Survivor gatherings — ngjarje komunitare
Vepra artistike
Shumë artistë dhe shkrimtarë indigjenë kanë adresuar traumën:
- Louise Erdrich (Ojibwe) — romane si “LaRose” dhe “The Round House”
- Leanne Betasamosake Simpson (Michi Saagiig Nishnaabeg) — poezi dhe ese
- Sherman Alexie (Spokane) — “Absolutely True Diary of a Part-Time Indian”
- Filmat dhe dokumentarët
Rruga përpara
Rrugë për riformim:
- Njohja e plotë publike e historisë
- Kurrikulumi arsimor që përfshin këtë histori
- Kompensimi i mbijetuarve dhe pasardhësve
- Mbështetja e rilindjes kulturore
- Investim në shëndet mendor indigjen
- Kthimi i varrave dhe memoriale
- Apology formale nga qeveria dhe kishat
Përmbledhje
Sistemi i boarding schools ishte një përpjekje e planifikuar dhe e ekzekutuar e eliminimit kulturor — çka sot do ta quanim gjenocid kulturor. Nga Mount Pleasant Indian Industrial Boarding School tek Holy Childhood tek dhjetëra shkolla të tjera, mijëra fëmijë Anishinaabe u vuajtën në mënyra që mezi mund të imagjinojmë.
Pasojat janë akoma të pranishme — në humbjen e gjuhës, në vetëvrasjet tek të rinjtë, në alkoolizmin, në depresionin që prek breza. Trauma e “nënnës që nuk e mësoi kurrë Anishinaabemowin fëmijës së saj sepse ishte rrahur si fëmijë për ta folur” përsëritet në qindra familje Michigane sot.
Por gjithashtu ka shpresë. Në ceremonitë e shërimit që po mbahen tani. Në gjuhën që po ri-mësohet. Në fëmijët e rinj që po mësojnë emrat e tyre tradicionalë përsëri. Në apology-t që po vijnë — të ngadalta, por që vijnë. Në truthfulness që tani po lejohet të pohohet.
Brezat e ardhshëm të amerikanëve duhet ta dinë këtë histori. Jo për fajësinë, por për të kuptuarin — dhe për të siguruar që nuk do të ndodhë përsëri, për asnjë popull, për asnjë komunitet, për asnjë fëmijë.