Si rrëzimi i avionit U-2 në 1960 ndezi një krizë mes SHBA-së dhe BRSS-së

Më 1 maj 1960 një avion spiun amerikan Lockheed U-2 u rrëzua mbi territorin sovjetik, ngjarje që shënoi një nga krizat më të ndjeshme diplomatike të Luftës së Ftohtë dhe rrezikoi përshkallëzimin e konfliktit ndërmjet dy superfuqive.

Sipas rtsh, piloti Francis Gary Powers, i angazhuar në misione të larta survejimi për të fotografuar baza ushtarake dhe objekte bërthamore, u godit mbi zonën e Sverdlovskut (sot Jekaterinburg) nga një raketë tokë-ajër tip S-75 Dvina. Avioni u shkatërrua, por Powers mbijetoi, u hodh me parashutë dhe u arrestua menjëherë nga forcat sovjetike.

Fillimisht Uashingtoni përpiqej ta justifikonte humbjen duke deklaruar se bëhej fjalë për një aeroplan meteorologjik të NASA-s që kishte dalë nga kursi për shkak të problemeve me oksigjenin. Kjo qeverie-zbulesë u rrëzua kur Nikita Hrushov prezantoi para komunitetit ndërkombëtar pajisjet e spiunazhit të rikuperuara dhe prezantoi pilotin, duke i shkaktuar SHBA-së një poshtërim diplomatiko-publik të rëndësishëm. Ngjarja çoi në dështimin e Samitit të Parisit dhe përkeqësoi marrëdhëniet mes Uashingtonit dhe Moskës.

Francis Gary Powers u gjykua në Moskë dhe u dënua me dhjetë vjet burg, por shërbeu rreth dy vjet. Më 10 shkurt 1962 ai u shkëmbye në një marrëveshje me zëvendësim të agjentëve — përkrahës të njohur të KGB-së, Rudolf Abel — në Urën Glienicke në Berlin, e njohur më vonë si “Ura e Spiunëve”.

Ngjarja e rrëzimit të U-2 dhe shkëmbimi i Powers pasqyrojnë dimensionet e tensionit dhe lojërave të inteligjencës të asaj periudhe, dhe nga kjo histori mësohet se skenat e tmerrshme të spiunazhit mund të kenë pasojë të menjëhershme politike dhe diplomatike, raporton edhe një herë rtsh.