Nëntori është muaji i Alzheimerit: shenjat e hershme i vë re familja e para — dhe nuk duhen ngatërruar me harresën e moshës
Nëntori njihet në Shtetet e Bashkuara si Muaji i Ndërgjegjësimit për Sëmundjen e Alzheimerit: sipas Shoqatës së Alzheimerit, kjo sëmundje shkakton 60 deri në 80 për qind të rasteve të demencës dhe ka dhjetë shenja paralajmëruese të njohura — nga humbja e kujtesës që prish jetën e përditshme te vështirësia me detyrat e zakonshme, ngatërrimi i kohës dhe i vendit, ndryshimet e gjykimit dhe të humorit — ndërsa ndihma falas, ditë e natë, jepet në linjën 1-800-272-3900
Harresa nuk është gjithmonë thjesht moshë. Të harrosh herë pas here ku i ke lënë çelësat mund të jetë pjesë normale e plakjes, por kur një prind fillon të përsërisë të njëjtën pyetje disa herë në ditë, të humbasë në një rrugë që e njeh prej vitesh ose të mos ndjekë dot më një recetë që e ka bërë gjithë jetën, familja është zakonisht e para që e vë re ndryshimin — dhe nëntori, Muaji i Ndërgjegjësimit për Sëmundjen e Alzheimerit, është kujtesa vjetore se këto shenja nuk duhen lënë pa përgjigje.
Shoqata e Alzheimerit rendit dhjetë shenja paralajmëruese. E para është humbja e kujtesës që prish jetën e përditshme: harrohen informacione të sapomësuara, data e ngjarje të rëndësishme, dhe i njëjti informacion kërkohet përsëri e përsëri. Vijojnë vështirësitë në planifikim e zgjidhje problemesh — një faturë mujore që nuk del më, një recetë e njohur që nuk ndiqet dot — dhe vështirësia për të kryer detyra të zakonshme në shtëpi apo në punë. Shenja të tjera janë ngatërrimi me kohën e me vendin, vështirësitë në të kuptuarit e imazheve dhe të largësive — gjë që e bën ngasjen e makinës të pasigurt — problemet e reja me fjalët në të folur e në të shkruar, vendosja e sendeve në vende të çuditshme pa mundur të gjurmohen hapat pas, gjykimi i dobësuar — për shembull dhënia e shumave të mëdha parash telemarketuesve — tërheqja nga puna dhe jeta shoqërore, dhe në fund ndryshimet e humorit e të personalitetit, kur njeriu i qetë bëhet i dyshimtë, i trembur ose i ankthshëm pa arsye të dukshme.
Asnjë nga këto shenja, vetëm, nuk është diagnozë. Por Shoqata e Alzheimerit këshillon që, nëse vini re një a më shumë prej tyre te vetja apo te një i afërm, të mos i shpërfillni: hapi i parë është një vizitë te mjeku, i cili përjashton shkaqe të tjera të kthyeshme — probleme të tiroides, mungesa vitaminash, efekte ilaçesh — dhe, kur duhet, ju drejton te specialisti. Zbulimi i hershëm ka rëndësi praktike: jep kohë për planifikimin e kujdesit e të financave, për dokumentet ligjore ndërsa personi mund të marrë pjesë vetë në vendime, dhe për trajtimet që ndihmojnë më shumë në fazat e para.
Për familjet shqiptare të Michiganit, pengesa shpesh është turpi dhe zakoni për ta mbajtur problemin brenda shtëpisë. Por demenca nuk është dështim i familjes dhe nuk zgjidhet duke e fshehur: gati shtatë milionë amerikanë jetojnë sot me Alzheimer, sipas Shoqatës së Alzheimerit, dhe numri pritet të rritet me plakjen e popullsisë. Ndihma nuk mungon as në Michigan: kapitulli lokal i Shoqatës ofron grupe mbështetjeje dhe këshillim, ndërsa linja e ndihmës 1-800-272-3900 punon ditë e natë, falas, me këshilltarë që ndihmojnë familjet të kuptojnë hapat e parë. Këtë nëntor, nëse te prindi, gjyshi apo bashkëshorti keni vënë re ndryshime që ju shqetësojnë, telefonata e parë nuk është për turp — është për kujdes.
