Publikohen dosjet sekrete në Hungari, 37 vjet pas rënies së komunizmit

Hungaria ka hapur për publikun dosjet e policisë sekrete të epokës komuniste, në një veprim të diskutueshëm që qeveria thotë se do të ndihmojë shoqërinë hungareze të shërohet nga traumat e 45 viteve të sundimit komunist.

Kritikët thonë se ky veprim vjen shumë vonë, se vetë dosjet janë të paplota dhe se ky veprim rrezikon të mbjellë përçarje dhe të shkaktojë ankth të panevojshëm tek anëtarët e familjes.

Data e hapjes është simbolike – më 4 nëntor 1956, tanket sovjetike kaluan nëpër Budapest dhe qytete të tjera, për të shtypur revolucionin jetëshkurtër të Hungarisë.

“U kërkoj të gjithëve ta trajtojnë këtë publikim të vonuar të dokumenteve me dinjitet dhe humanizëm”, u tha kryeministri Péter Magyar gazetarëve në arkivat shtetërore në Budapest.

“Shumë familje tani do të përballen me informacione të vështira, shpesh të lidhura me një të afërm të ndjerë”, shtoi ai. “Është e pamundur të përpunosh një traumë pa diskutuar dhe bërë pyetje.”

Magjari e mbrojti këtë veprim, i cili ishte një premtim qendror i fushatës së tij zgjedhore përpara fitores së tij dërrmuese në zgjedhjet e prillit, si përmbushje të një premtimi të bërë nga ata që rrëzuan Partinë Komuniste në vitin 1989 në Hungari.

Që nga viti 1998, ka qenë e mundur të aplikoni për dosjen tuaj dhe që historianët të bëjnë kërkime mbi ato të të tjerëve. Por shumë emra u fshinë dhe shumë dosje u mbajtën të fshehura nga shërbimet sekrete post-komuniste për përdorim personal.

Gjatë 36 viteve të fundit, ka pasur rrjedhje të shpeshta të të dhënave nga dosjet, ndërsa qeveritë e njëpasnjëshme u përpoqën të dëmtonin kundërshtarët e tyre. Shumë dosje u shkatërruan gjithashtu, ndërsa Partia Komuniste humbi kontrollin e saj në vitet 1988-89.

Që nga e mërkura, emrat dhe të dhënat personale të rreth 60,000 personave të rekrutuar nga shërbimet sekrete të epokës komuniste janë bërë të disponueshme në faqen e internetit nyitottaktak.hu .

Një hyrje tipike regjistron emrin e vërtetë të informatorit, emrin e koduar, datën e lindjes, adresën dhe emrin e nënës, motivin e tyre për rekrutim – qoftë vullnetar apo sepse u shantazhuan ose u detyruan – dhe emrin e oficerit që i trajtoi.

Një tjetër grup dosjesh, i njohur si “dosjet B”, po dixhitalizohet aktualisht dhe do të vihet në dispozicion më 25 shkurt.

Këto do të ofrojnë shumë më tepër detaje rreth procesit të rekrutimit dhe vlerës së lartë ose të ulët të informacionit që ato kanë dhënë.

Kritikët e hapjes së dosjeve theksojnë këtë pikë – se njerëzit do të nxitohen shumë për të gjykuar ata që gjejnë në dosje dhe nuk do të jenë të gatshëm të kuptojnë nuancat.

Rreth 150-160,000 njerëz vlerësohet se janë rekrutuar si informatorë midis dhjetorit 1944 dhe shkurtit 1990 në Hungari.

Shumë prej tyre u shantazhuan, me kërcënime duke përfshirë humbjen e punës ose mundësive të studimit, humbjen e aksesit në ilaçe ose rrjedhjen e informacionit në lidhje me jetën e tyre seksuale ose varësitë. Detaje të tilla intime do të fshihen me kujdes edhe nga zbulimet aktuale.

Krisztian Ungváry, një historian i cili ka bërë fushatë prej kohësh për akses të plotë publik në dosje, thotë se qasja në informacion mbi atë që regjistrohet nga shteti kundër qytetarit është një e drejtë e qytetarëve dhe nuk duhet të varet nga tekat e atyre që janë në pushtet.

“Në shumicën dërrmuese të raporteve të agjentëve që kanë mbijetuar, nuk është as e mundur të identifikohet agjenti, e lëre më motivet e tyre”, kundërshton një kundërshtare e veprimit të sotëm, Zsuzsanna Borvendég, historiane dhe eurodeputete e partisë së ekstremit të djathtë Atdheu Ynë.

Publikimi i emrave të informatorëve pa shpjeguar plotësisht rrethanat e rekrutimit të tyre dhe aktivitetet e tyre rrezikon të mashtrojë publikun, tha ajo për mediat hungareze./BBC