Shëndeti mendor: sfida e heshtur e komunitetit shqiptar në Michigan
Kur flitet për historinë e emigracionit shqiptar në Amerikë, zakonisht përmenden sukseset. Përmenden bizneset e ngritura nga e para, shtëpitë e blera pas vitesh pune të palodhur, fëmijët që diplomohen në universitete prestigjioze dhe integrimi i suksesshëm në jetën amerikane. Të gjitha këto janë reale dhe meritojnë respekt. Por pas kësaj historie suksesi ekziston edhe një realitet tjetër, më pak i dukshëm dhe më pak i diskutuar: shëndeti mendor i emigrantëve dhe izolimi social që shpesh shoqëron jetën larg vendlindjes.
Për shumë shqiptarë që jetojnë në Michigan, emigrimi nuk ka qenë thjesht një ndryshim adrese. Ai ka qenë një shkëputje nga familja, nga miqtë, nga lagjja ku janë rritur dhe nga rrjetet sociale që i kanë mbështetur gjatë gjithë jetës. Shkenca sociale e ka studiuar gjerësisht këtë fenomen. Sociologët e quajnë “humbje e kapitalit social” – momenti kur individi largohet nga mjedisi ku ka krijuar marrëdhënie besimi dhe mbështetjeje dhe duhet t’i rindërtojë ato nga e para në një shoqëri të re.
Studime të shumta kanë treguar se emigrantët janë më të ekspozuar ndaj ankthit, depresionit dhe ndjenjës së vetmisë sesa popullsia vendase, veçanërisht gjatë viteve të para të vendosjes. Sipas kërkimeve të publikuara nga institucione akademike amerikane dhe organizata të shëndetit publik, izolimi social lidhet drejtpërdrejt me rritjen e rrezikut për depresion, sëmundje kardiovaskulare, çrregullime të gjumit dhe ulje të jetëgjatësisë. Në disa studime, efektet e vetmisë kronike janë krahasuar me rreziqet që sjell pirja e duhanit ose obeziteti.
Megjithatë, në komunitetin shqiptar ky problem shpesh mbetet i fshehur. Tradita jonë kulturore vlerëson forcën, durimin dhe aftësinë për të përballuar vështirësitë pa u ankuar. Kjo është një vlerë e rëndësishme, por ndonjëherë kthehet në pengesë. Shumë shqiptarë vazhdojnë ta shohin ankthin, depresionin apo kërkimin e ndihmës psikologjike si shenjë dobësie. Për pasojë, njerëzit vuajnë në heshtje.
Sa herë dëgjojmë histori emigrantësh që punojnë 10 ose 12 orë në ditë, gjashtë apo shtatë ditë në javë? Sa prej tyre jetojnë me shqetësimin e pagesave mujore, të kredive, të sigurimeve dhe të kostos së lartë të jetesës? Sa prindër shqiptarë ndihen të vetmuar pasi fëmijët e tyre rriten dhe largohen për studime ose punë në shtete të tjera? Sa të moshuar kalojnë javë të tëra pa pasur kontakte të rregullta shoqërore jashtë familjes së ngushtë?
Michigani ka një nga komunitetet shqiptare më të organizuara në Shtetet e Bashkuara. Kishat, teqetë, xhamitë, organizatat kulturore, shoqatat patriotike dhe aktivitetet komunitare luajnë një rol të jashtëzakonshëm në ruajtjen e lidhjeve shoqërore. Por realiteti është se jo të gjithë arrijnë të integrohen në këto rrjete. Disa janë të rinj që sapo kanë ardhur. Të tjerë janë të moshuar që nuk flasin mirë anglisht. Disa punojnë në orare që nuk u lejojnë pjesëmarrjen në jetën komunitare. Pikërisht këta njerëz janë më të rrezikuarit nga izolimi social.
Një aspekt tjetër që meriton vëmendje është brezi i dytë. Fëmijët e emigrantëve shqiptarë shpesh jetojnë mes dy botëve kulturore. Ata përpiqen të balancojnë identitetin amerikan me pritshmëritë dhe traditat familjare shqiptare. Ky tension nuk është domosdoshmërisht negativ, por mund të krijojë presione emocionale, konflikte identitare dhe ndjenja izolimi që kërkojnë mirëkuptim dhe mbështetje.
Shëndeti mendor nuk është luks. Nuk është as çështje mode. Organizata Botërore e Shëndetësisë dhe institucionet kryesore amerikane të shëndetit publik e konsiderojnë atë pjesë të pandashme të mirëqenies së përgjithshme. Një person mund të ketë sukses ekonomik, por nëse jeton me ankth të vazhdueshëm, me vetmi ose me depresion, cilësia e jetës së tij mbetet e dëmtuar.
Prandaj komuniteti shqiptar në Michigan duhet të fillojë të flasë më hapur për këtë temë. Duhet të normalizohet kërkimi i ndihmës profesionale kur ajo është e nevojshme. Duhet të inkurajohet pjesëmarrja në jetën komunitare, vullnetarizmi dhe krijimi i rrjeteve të reja sociale. Duhet t’u kushtohet më shumë vëmendje të moshuarve, emigrantëve të rinj dhe familjeve që përballen me vështirësi të integrimit.
Një telefonatë më shumë, një vizitë te një mik, një pjesëmarrje në një aktivitet komunitar ose një bisedë me një profesionist të shëndetit mendor mund të kenë ndikim shumë më të madh sesa mendojmë. Shpesh, zgjidhja e parë për vetminë nuk është një terapi e ndërlikuar, por rikrijimi i lidhjeve njerëzore që i japin kuptim jetës.
Komuniteti shqiptar në Michigan ka dëshmuar për dekada forcë, solidaritet dhe aftësi për të kapërcyer sfida të mëdha. Ndoshta ka ardhur koha që të përdorim të njëjtat vlera për të përballuar edhe një nga sfidat më të heshtura të emigracionit: kujdesin për shëndetin mendor dhe luftën kundër izolimit social. Sepse një komunitet nuk matet vetëm me suksesin ekonomik të anëtarëve të tij, por edhe me aftësinë për të mos lënë askënd vetëm.
