Çfarë tregojnë shqiponjat për shëndetin e Liqeneve të Mëdha
Shkencëtarët përdorin gjakun e të vegjëlve të shqiponjave për të vlerësuar gjendjen mjedisore rreth Liqeneve të Mëdha; si grabitqarë kryesorë të zinxhirit ushqimor dhe të lidhur ngushtë me lumenjtë dhe liqenet, shqiponjat grumbullojnë ndotës që pasqyrojnë cilësinë e ujit. Biologët Bill Bowerman dhe Mike Wierda ndjekin koordinatat GPS të foleve të identifikuara në survejime ajrore dhe mbledhin mostra gjaku që ruhen në ftohës plastikë me azot të lëngët në temperaturë rreth -70°C për analiza laboratorike.
Sipas michiganpublic, Bowerman dhe Wierda, të dy me origjinë nga brigjet e liqeneve të Michiganit por të vendosur në universitete jashtë shtetit — Bowerman si profesor në Universitetin e Marylandit dhe Wierda në Utah State University — bashkohen çdo pranverë dhe verë për të monitoruar fole të ndryshme. Financimi federal për programin e monitorimit është pezulluar kohët e fundit, ndaj ata po kryejnë pjesën më të madhe të punës si vullnetarë; mbledhja e gjakut të të sapolindurve u shërben studiuesve si një koncentrator i ndotësve të ujit, duke përfshirë DDT, PCB, PFAS dhe merkurin.
Fusha e punës nis me survejime ajrore që furnizojnë pika GPS; ekipet ecin në terren deri në vendet e treguara dhe kërkojnë shenjat e foleve, si mbeturina të bardha nga ekskrementet e shqiponjave. Wierda ngjitet solo deri në rreth 21 metra lartësi për të nxjerrë të vegjlit nga foleja dhe t’i ulë në tokë për marrjen e mostrave. Shpesh të rinjtë qëndrojnë duke hapur krahët dhe duke thirrur, por në raste të tjera foleja rezulton bosh; në një vizitë ekipet gjetën vetëm shenja dhe nuk arritën të gjenin bebushët, ndërsa arsyet mund të jenë grabitje nga kafshë të mëdha, mot i keq ose uria.
Programi ka të dhëna afatgjata: Bowerman tregon se projekti nisi në vitin 1961 dhe ai vetë u angazhua prej vitit 1984. Për t’u përballur me mungesën e fondeve, studiuesit themeluan organizatën jo-fitimprurëse Wings Over Water Research Institute për të mbështetur vazhdimësinë e monitorimit dhe për të kuptuar më mirë lidhjen mes shëndetit të shqiponjave dhe cilësisë së ujit.
Gjatë sezonëve të fundit, ekipet regjistruan humbje që u lidhën me gripin e shpezëve; një studim i botuar në Environmental Pollution në 2020 ishte i pari që analizoi vezët e shqiponjave për PFAS. Studiuesit shpresojnë që mbledhja dhe analiza e mostrave të vazhdueshme të ndihmojë në zbulimin e shkaqeve të ndryshimeve në popullata dhe të informojë politikëbërësit mbi cilësinë e ujit dhe shëndetin e ekosistemeve, një nevojë që është theksuar edhe nga michiganpublic.
