Dom Fred Kalaj, prifti që e ktheu shërbesën në mision besimi, kujtese dhe atdhetarie

Dom Fred Kalaj, famullitar i Kishës Katolike Shqiptare të Shën Palit në Rochester Hills, Michigan, është një nga figurat më të njohura dhe më të respektuara të komunitetit katolik shqiptar në Metro Detroit. Për shumë besimtarë, ai nuk është vetëm prifti që drejton meshën, pagëzon fëmijët, bekon martesat dhe përcjell të ndjerët në banesën e fundit. Ai është një udhëheqës shpirtëror, një veprimtar shoqëror, një ruajtës i kujtesës kombëtare dhe një zë që i fton shqiptarët e diasporës të mos humbasin as besimin, as gjuhën, as rrënjët e tyre.

Komuniteti që ai drejton është i madh, i gjallë dhe i lidhur fort me kishën. Rreth 2,000 katolikë shqiptarë në zonën e Detroitit e shohin Kishën e Shën Palit jo vetëm si vend lutjeje, por edhe si qendër të jetës së tyre komunitare. Aty bashkohen familje të ardhura nga treva të ndryshme shqiptare, breza të vjetër emigrantësh dhe fëmijë të lindur në Amerikë. Në këtë bashkësi, Dom Fredi ka ndërtuar një prani të veçantë: prift i afërt me njerëzit, i hapur në komunikim, i drejtpërdrejtë në fjalë dhe i vendosur në parime.

Stili i tij në meshë është një pjesë e rëndësishme e personalitetit të tij publik. Dom Fredi nuk e kufizon predikimin në një lexim të ftohtë. Ai lëviz, flet me energji, përdor gjeste, ndalet te fytyrat e njerëzve dhe e lidh Shkrimin e Shenjtë me jetën e përditshme. Për të, feja nuk është një tekst i largët, por një mënyrë për të kuptuar familjen, punën, ndershmërinë, dhimbjen, shpresën dhe përgjegjësinë. Predikimet e tij shpesh marrin formën e një bisede të gjallë me besimtarët, ku Fjala e Zotit takon problemet konkrete të njeriut të sotëm.

Në këtë kuptim, ai është prift i traditës, por jo i mbylljes. Ai e njeh mirë botën ku jetojnë besimtarët e tij: emigracionin, vështirësitë ekonomike, sfidat e familjes, shkëputjen e brezave të rinj nga gjuha shqipe, presionin e jetës moderne dhe nevojën për të ruajtur një bosht moral. Prandaj fjala e tij ka shpesh një karakter edukues. Ai u kërkon njerëzve të jetojnë me integritet, të jenë të përgjegjshëm, të mos harrojnë prej nga vijnë dhe të mos e kthejnë besimin në zakon pa shpirt.

Kisha që ai udhëheq ka marrë nën drejtimin e tij tiparet e një institucioni të gjallë. Programi vjetor i aktiviteteve fetare dhe komunitare dëshmon për një punë të organizuar dhe të vazhdueshme. Mesha, festa fetare, përkujtimet, veprimtaritë kulturore dhe takimet komunitare krijojnë një kalendar të pasur, ku kisha nuk mbetet vetëm vendi ku shkohet të dielën, por bëhet pjesë e jetës së përditshme të shqiptarëve të zonës. Edhe muzika kishtare, me një kor të gjallë dhe bashkëkohor, i jep meshës një frymë më të afërt me brezat e rinj, pa e humbur thelbin shpirtëror të saj.

Një nga dimensionet më të rëndësishme të veprës së Dom Fred Kalajt është përkushtimi ndaj kujtesës së martirëve katolikë shqiptarë. Ai ka punuar me këmbëngulje që komuniteti shqiptar në Michigan të mos i harrojë klerikët, murgeshat, mësuesit dhe laikët që u përndoqën, u torturuan dhe u vranë gjatë diktaturës komuniste në Shqipëri. Për të, kujtesa e tyre nuk është thjesht pjesë e historisë së Kishës, por pjesë e ndërgjegjes kombëtare shqiptare.

Jeta e Dom Fred Kalajt ka edhe një dimension personal të jashtëzakonshëm. Ai lindi dhe u rrit në një Shqipëri ku feja ishte e ndaluar, ku kishat ishin mbyllur, kleri ishte goditur dhe besimi shihej nga shteti si armik. Rruga e tij drejt meshtarisë nuk ishte e thjeshtë dhe as e zakonshme. Në vitin 1990, në një kohë kur Shqipëria ishte ende nën hijen e diktaturës, ai dhe dy miq të tij ndërmorën një arratisje të rrezikshme.

Arratisja nuk i solli menjëherë qetësi. Ai kaloi muaj të vështirë në burgje në Kotor dhe në Beograd, në kushte të rënda, çnjerëzore dhe poshtëruese. Më pas, me ndihmën e organizatave ndërkombëtare që merreshin me refugjatët, arriti të niste një jetë të re. Në Amerikë punoi fillimisht si bojaxhi në Nju Jork dhe më vonë u lidh me rrugën e thirrjes së tij fetare. Me ndihmën e një prifti, u regjistrua në seminar në Detroit. Gjatë viteve të formimit, punoi ditën në një fabrikë pjesësh plastike dhe studioi me këmbëngulje, derisa përfundoi studimet e larta në teologji.

Kjo pjesë e jetës së tij shpjegon shumë nga karakteri i tij. Dom Fredi nuk flet për vuajtjen si njeri që e njeh nga librat. Ai e ka jetuar frikën, burgun, pasigurinë, punën e rëndë dhe fillimin nga e para në një vend të huaj. Prandaj fjala e tij ka peshë të veçantë kur u drejtohet njerëzve që ndihen të thyer, të humbur ose pa shpresë. Ai ka takuar njerëz në dëshpërim të thellë, njerëz që nuk shohin rrugëdalje, madje edhe njerëz me mendime vetëvrasëse. Por kur ata dëgjojnë historinë e tij, kuptojnë se njeriu mund të bjerë shumë poshtë dhe prapë të ngrihet. Mund të humbasë vendin, sigurinë, pasurinë dhe qetësinë, por jo domosdoshmërisht shpresën.

Në këtë pikë, Dom Fred Kalaj shfaqet jo vetëm si prift, por edhe si dëshmi e gjallë e mbijetesës njerëzore. Ai nuk u bë prift nga një rrugë e qetë dhe e paracaktuar. Ai erdhi te meshtaria përmes përvojës së dhimbjes, lirisë së kërkuar me rrezik, punës së ndershme dhe besimit të ndërtuar me sakrificë. Kjo e bën më të fortë lidhjen e tij me njerëzit e zakonshëm. Ai e kupton emigrantin që punon gjatë dhe hesht, prindin që shqetësohet për fëmijët, të riun që kërkon drejtim, të moshuarin që ndihet i vetmuar dhe familjen që kërkon të ruajë rrënjët në një vend të ri.

Si aktivist shoqëror, ai ka ndërtuar rreth kishës një frymë bashkimi. Në komunitetet e diasporës, kisha shqiptare ka shpesh një rol më të madh se ai fetar. Ajo bëhet shkollë e kujtesës, vend takimi, hapësirë solidariteti dhe institucion që mban të lidhura familjet shqiptare me njëra-tjetrën. Dom Fredi e ka kuptuar këtë rol dhe e ka ushqyer me përkushtim. Ai nuk e sheh famullinë si një grup njerëzish që thjesht marrin pjesë në meshë, por si një bashkësi që duhet të kujdeset për njëri-tjetrin.

Dimensioni patriotik i figurës së tij është po aq i rëndësishëm. Patriotizmi i Dom Fred Kalajt nuk është zhurmë, por shërbim. Ai nuk e ndan dashurinë për Zotin nga dashuria për kombin. Për të, ruajtja e gjuhës shqipe, nderimi i historisë, kujtimi i martirëve, respekti për familjen dhe lidhja me traditën janë pjesë e së njëjtës detyrë morale. Në Kishën e Shën Palit, shqiptarët nuk janë vetëm katolikë që luten në Amerikë; ata janë edhe bij të një kombi që ka kaluar përndjekje, varfëri, diktaturë, emigracion dhe përpjekje të vazhdueshme për të ruajtur identitetin.

Në këtë kuptim, Dom Fred Kalaj qëndron në vazhdën e një tradite të gjatë të klerit katolik shqiptar, ku prifti ka qenë njëkohësisht bari shpirtëror, mësues, mbrojtës i gjuhës, njeri i kulturës dhe zë i ndërgjegjes kombëtare. Historia shqiptare njeh shumë figura të tilla. Dom Fredi, në kushtet e diasporës amerikane, e vazhdon këtë traditë në një mënyrë bashkëkohore: me meshë, me kujtesë, me aktivitete, me edukim, me prani publike dhe me shërbim të përditshëm ndaj njerëzve.

Figura e tij është e ndërtuar mbi tri shtylla: besimin, punën dhe kujtesën. Besimin e ka si thirrje dhe si mision. Punën e ka si disiplinë të jetës, të mësuar që në vitet e vështira të emigrimit. Kujtesën e ka si detyrim ndaj atyre që u flijuan për lirinë e ndërgjegjes dhe për dinjitetin njerëzor. Këto tri shtylla e bëjnë atë një prift me autoritet moral dhe një figurë me ndikim në komunitetin shqiptaro-amerikan.

Sot, Dom Fred Kalaj është më shumë se famullitari i një kishe shqiptare në Rochester Hills. Ai është një nga ato figura që i japin diasporës formë, drejtim dhe kujtesë. Ai bashkon brezat, mban gjallë historinë, u flet njerëzve për Zotin me gjuhën e jetës së përditshme dhe u kujton shqiptarëve se identiteti nuk ruhet vetëm me fjalë, por me punë, me sakrificë dhe me shërbim.

Për komunitetin katolik shqiptar në Michigan, ai mbetet bari shpirtëror, njeri i shpresës dhe zë i fortë i një tradite që ka kaluar përndjekje, por nuk është shuar. Jeta e tij, nga arratisja prej Shqipërisë komuniste deri te shërbesa në altarin e Kishës së Shën Palit, është një rrëfim besimi, lirie dhe qëndrese. Dhe ndoshta pikërisht kjo e bën Dom Fred Kalajn një figurë kaq të veçantë: ai nuk predikon vetëm për shpresën; ai vetë është dëshmi e saj.