Gjyqi Rosenberg: Spiunazhi Bërthamor dhe Dënimi që Tronditi SHBA-në në Luftën e Ftohtë
Në vitin 1951, në Nju Jork u zhvillua një nga gjyqet më të diskutueshme dhe me ndikim të madh në historinë amerikane të Luftës së Ftohtë. Bashkëshortët Julius dhe Ethel Rosenberg u dënuan për spiunazh në favor të Bashkimit Sovjetik, me akuzën e kalimit të sekreteve ushtarake bërthamore sovjetikëve. Vendimi kulmoi me ekzekutimin e tyre në vitin 1953 dhe vazhdon të shkaktojë debate mbi drejtësinë dhe sigurinë kombëtare.
Rosenbergët u arrestuan në 1950, gjatë një periudhe tensioni maximal midis SHBA-së dhe Bashkimit Sovjetik. Ata u akuzuan për drejtimin e një rrjeti spiunazhi që i kalonte sovjetikëve informacion tepër të ndjeshëm, përfshirë detaje mbi bombën atomike amerikane, duke lehtësuar kështu zhvillimin sovjetik të armëve bërthamore më shpejt se sa ishin pritur.
Dëshmitari kryesor i akuzës ishte David Greenglass, vëllai i Ethel Rosenberg, i cili kishte punuar në Projektin Manhattan dhe deklaroi se kishte dhënë skica teknike Julius Rosenbergut, në këmbim të imunitetit të pjesshëm për veten dhe bashkëshorten e tij.
Gjyqi u zhvillua në një atmosferë të tensionuar nga frika e infiltrimit nga komunistët, një periudhë e njohur si epoka e “Makarthismit”. Ndërsa kishte prova të qarta për përfshirjen e Julius Rosenbergut në spiunazh, provat kundër Ethel konsiderohen më të dobëta, dhe shumë historianë besojnë se ajo u përdor kryesisht si mjet presioni për të detyruar Julius të bashkëpunonte.
Dënimi me vdekje i çiftit shkaktoi reagime të gjera ndërkombëtare. Figura të njohura si Albert Einstein, Pablo Picasso dhe Papa Piu XII kërkuan faljen e tyre, duke argumentuar se dënimi ishte i ashpër dhe i nxitur nga atmosfera e frikës politike.
Më 19 qershor 1953, Julius dhe Ethel Rosenberg u ekzekutuan me karrigen elektrike në Burgun Sing Sing. Ata mbeten civilët e vetëm amerikanë të ekzekutuar për spiunazh gjatë Luftës së Ftohtë, duke lënë pas dy fëmijë të vegjël dhe një histori që ende nxit debat rreth balancës mes sigurisë së vendit dhe të drejtave të njeriut.
