Michigan ka një traditë të pasur letrare që zgjat më shumë se një shekull. Nga pyjet e Northern Michigan-it ku i ri Ernest Hemingway kaloi verat duke formuar stilin e tij, deri tek rrugët e Detroit-it ku Elmore Leonard shkroi disa nga romanet më të mira të krimit në shekullin 20, shteti ka frymëzuar breza shkrimtarësh. Shumë janë të lindur këtu, të tjerë u edukuan në University of Michigan, dhe të gjithë kanë përdorur peizazhin, qytetet, dhe njerëzit e Michigan-it si lëndë të parë.
Ernest Hemingway — verat që formuan një stil
Ndërsa Ernest Hemingway (1899-1961) nuk ishte i lindur në Michigan (ai ishte nga Oak Park, Illinois), ai kaloi 22 verat e para të jetës së tij në Northern Michigan. Familja e tij kishte një shtëpi verore quajtur “Windemere Cottage” në Walloon Lake, pranë Petoskey.
Michigan ishte ku Hemingway mësoi të:
- Peshkonte trout në lumenjtë e pyjeve
- Gjuante me babain e tij
- Udhëtonte me kamping në UP
- Përjetonte natyrën e paprekur amerikane
- Shkruante tregimet e tij të para
Ndikimi i Michigan-it shfaqet në shumë nga “Nick Adams stories” — tregimet e tij autobiografike të hershme. Karaktere kryesore:
- “Big Two-Hearted River” (1925) — një nga tregimet më të famshme amerikane, shkruar për peshkimin në Two Hearted River në UP
- “Up in Michigan” (1923) — tregim kontroverse për shkak të temave seksuale
- “The End of Something” — në Horton Bay
- “Indian Camp” — në zonën e Walloon Lake
- “The Three-Day Blow” — në Petoskey
Në 1919, pas luftës, Hemingway u kthye në Michigan për të shëruar plagët dhe për të shkruar. Kjo periudhë e gjatë i dha formën e stilit të tij të famshëm — fjali të shkurtra, dialogje të mprehta, dhe peisazhe të përshkruar me ekonomi maksimale.
Sot, rreth Walloon Lake dhe Petoskey, ka “Hemingway Trail” — një udhëzues që ndjek vendet e përshkruara në tregimet e tij. Hotelet si Walloon Lake Inn dhe City Park Grill në Petoskey reklamohen me lidhjen Hemingway.
Jim Harrison — poeti-romancier i veriut
Jim Harrison (1937-2016) ishte ndoshta shkrimtari më thellësisht i lidhur me Michigan-in. I lindur në Grayling, ai kaloi pjesën më të madhe të jetës së tij në Leelanau Peninsula dhe UP.
Harrison ishte një fuqi letrare e shumëfishtë:
- Poet i shquar (30+ vëllime)
- Romancier (14 romane)
- Eseist (për ushqim dhe vajtueshmëri)
- Skenarist (Hollywood)
Libra të tij më të njohur:
- “Legends of the Fall” (1979) — koleksion tre novela, përfshirë “Legends of the Fall” që u bë film me Brad Pitt. Skenat në Montana, por shkruar me shpirtin e veriut amerikan
- “Dalva” (1988) — romanka simbolike për një grua që kërkon djalin e humbur
- “True North” (2004) — roman për Northern Michigan dhe një familje me histori industriale
- “The English Major” (2008) — roman komik për një ish-mësues në Michigan
- “Returning to Earth” (2007) — pjesë e një trilogji për UP
Harrison ishte i njohur për stilin e tij “maskulin”, por shkrimtarët femra e kanë kritikuar se ishte patriarkal. Megjithatë, personazhet femra të fuqishëm që ai krijoi — si Dalva — tregojnë një kuptim të ndryshëm.
Ai gjithashtu ishte një eseist i madh për ushqim dhe verën, shkruante rregullisht për Esquire dhe The New Yorker. Librat e tij non-fiction — “The Raw and the Cooked” — janë klasike për food lovers.
Elmore Leonard — mjeshtri i dialogut
Elmore Leonard (1925-2013) jetoi në Bloomfield Village (Detroit metro) për shumicën e jetës së tij dhe shkroi 45 romane para se të vdiste. Ai fillimisht filloi me western novels në vitet 1950, por kaloi në crime fiction dhe u bë një nga shkrimtarët më të mëdhenj të zhanrit në shekullin 20.
Libra dhe personazhe të famshëm:
- “Get Shorty” (1990) — film me John Travolta
- “Out of Sight” (1996) — film me George Clooney dhe Jennifer Lopez
- “Jackie Brown” — nga romani “Rum Punch”, film nga Tarantino
- “3:10 to Yuma” (tregim i shkurtër) — dy filma
- “Justified” — seria TV nga karakteri Raylan Givens
- “Killshot” — ngjarjet në Detroit dhe Cape Girardeau
- “Freaky Deaky” — Detroit në vitet 80
- “City Primeval: High Noon in Detroit”
Leonard ishte i famshëm për “10 Rules of Writing” që i publikoi në New York Times:
- Nuk fillo kurrë një libër me motin
- Evito prologët
- Nuk përdor kurrë verb të tjera për “said”
- Nuk përdor kurrë adverb me “said”
- Kontrollojë pikëçuditjet
- Nuk përdor kurrë “suddenly”
- Përdor fjalën e rrugës me kujdes
- Evito përshkrimet e hollësishme të karaktereve
- Mos përshkruaj vendet dhe gjërat
- Evito pjesët që lexuesi i anashkalon
Dialogu i Leonard-it është legjendar. Karakteret e tij — kriminelët, policët, avokatët e Detroit-it, Miami-t, Hollywood-it — flasin në një mënyrë që tingëllon autentike, e thartë, dhe shpesh shumë qesharake.
Jeffrey Eugenides — roman-autori i ri i Detroit-it
Jeffrey Eugenides (i lindur 1960, Detroit) është një nga shkrimtarët më të njohur amerikanë të brezit të tij. Prindërit grekë-amerikanë e rritën në Grosse Pointe, dhe Michigan është thelbi i shumë veprave të tij.
Libra kryesorë:
- “The Virgin Suicides” (1993) — roman debutues për pesë motra në Grosse Pointe në vitet 1970. U bë film nga Sofia Coppola në 1999
- “Middlesex” (2002) — roman epik për një familje greke nga Smyrna deri në Detroit-in e shekullit 20. Fitoi Pulitzer Prize në 2003
- “The Marriage Plot” (2011) — për tre studentë në kolegj të viteve 1980
- “Fresh Complaint” (2017) — tregime të shkurtra
“Middlesex” është një vepër magjepsëse që përshkon:
- Genocidi i grekëve nga turqit në Smyrna (1922)
- Migrimi në Detroit dhe jeta në Black Bottom
- Ndërtimi i fabrikave Ford-it në vitet 1920
- 1967 Detroit Riots
- Fuga e të bardhëve në suburbet
- Detroit-in si simbol i rënies së industrisë
Eugenides ka fituar shumë çmime, përfshirë Guggenheim Fellowship dhe Whiting Writers Award.
Joyce Carol Oates — prozatorja e pafundme
Joyce Carol Oates (e lindur 1938) nuk është nga Michigan origjinalisht, por ajo mësoi në University of Detroit dhe University of Windsor për vite të tëra. Detroit është skena e shumë romaneve të saj.
- “them” (1969) — trilogji e rritjes së varfërisë në Detroit, fitoi National Book Award
- “Do With Me What You Will” (1973) — për ligjin dhe jetën në Detroit
- “Blonde” (2000) — roman i Marilyn Monroe, shkruar pjesërisht në Detroit
Oates është një nga shkrimtaret më prolifike në letërsinë amerikane — ka shkruar mbi 100 libra. Ka fituar gati çdo çmim letrar me përjashtim të Nobel-it.
Robert Hayden — poeti kombëtar
Robert Hayden (1913-1980) ishte i pari afrikano-amerikan që shërbeu si Consultant in Poetry në Library of Congress (tani Poet Laureate). I lindur në Paradise Valley, Detroit, ai u rrit në varfëri, por u bë një nga poetët më të rafinuar të shekullit 20.
Poezia e tij “Those Winter Sundays” është një nga poemat më të mësuara në shkollat amerikane — për kujtim të babait të tij adoptues që ngrinte me natën për të ngrohur shtëpinë.
Philip Levine — poeti i fabrikës
Philip Levine (1928-2015), i lindur në Detroit, u bë Poet Laureate of the United States në 2011. Ai shkroi mbi klasën e punës — njerëzit që Levine i njihte nga djalëria kur punonte në fabrikat e Detroit-it.
Kolleksione kryesore:
- “They Feed They Lion” (1972)
- “The Simple Truth” (1994) — fitoi Pulitzer Prize
- “What Work Is” (1991) — fitoi National Book Award
Poezia e tij është në stilin narrative dhe autobiografik, duke pasqyruar jetën industriale amerikane. Levine tha dikur: “Detroit më mësoi kush janë njerëzit.”
Judith Guest — “Ordinary People”
Judith Guest (e lindur 1936), nga Royal Oak, shkroi “Ordinary People” (1976) — roman bestseller për një familje të mesme Chicago-s që përballet me vetëvrasjen e djalit. Romani u bë film i Robert Redford-it në 1980 dhe fitoi Academy Award për Best Picture.
Tom Clancy — lidhja me Detroit
Edhe pse Tom Clancy (1947-2013) ishte nga Baltimore, shumë nga thriller-at e tij ushtarakë përdorin Detroit dhe Michigan. “Without Remorse” ka skena në Michigan, dhe Ford Motor Company është personazh konstant në teknologjinë e tij.
Michigan-i si skenë letrare
Shumë shkrimtarë të tjerë kanë përdorur Michigan si skenë, edhe kur nuk ishin nga këtu:
- Thomas McGuane — “Ninety-Two in the Shade” dhe “The Longest Silence” për peshkimin në Michigan
- Jim Heynen — tregime për Michigan rural
- Charles Baxter — shumë tregime në Ann Arbor dhe Midwest
- Bonnie Jo Campbell — “Once Upon a River” (2011) për Kalamazoo River
University of Michigan — fabrikë shkrimtarësh
University of Michigan’s MFA Program është një nga më të mirët në SHBA dhe ka prodhuar shumë shkrimtarë të mëdhenj:
- Arthur Miller (drama “Death of a Salesman”) — student në vitet 1930
- Lawrence Kasdan (skenarist “The Big Chill”, “Body Heat”)
- Robert Hayden — gjithashtu profesor
- Mary Gaitskill
- Charles Baxter
Hopwood Awards në University of Michigan është një nga çmimet studentore më prestigjioze në SHBA, dhënë që nga 1930. Fitues të mëparshëm përfshijnë Arthur Miller, Lawrence Kasdan, dhe Max Apple.
Librari dhe festivale letrare
Michigan ka një kulturë të gjallë librash:
- Literati Bookstore (Ann Arbor) — librari e pavarur famshme
- Horizon Books (Traverse City) — bregdetare
- Crazy Wisdom Bookstore (Ann Arbor) — libra të urtësisë
- Nicola’s Books (Ann Arbor)
- Source Booksellers (Detroit) — e pavarur, afrikano-amerikane
- John K. King Used & Rare Books (Detroit) — libraria më e madhe e librave të përdorur në SHBA, 4 kate, 900,000+ tituj
Festivalet:
- Ann Arbor Book Festival
- Detroit Bookfest
- Rochester Writers’ Conference
- National Writers Series (Traverse City)
Poet Laureates të Michigan-it
Michigan ka pasur disa poetë shtetërorë oficialë:
- Jean Sprain Collins (2019-2020)
- Nandi Comer (aktualisht)
Trashëgimia letrare e vazhdueshme
Letërsia e Michigan-it vazhdon të lulëzojë. Shkrimtarë të rinj si Angela Flournoy (“The Turner House” — një familje afrikano-amerikane e Detroit-it), Colson Whitehead (me lidhje në Detroit), dhe shumë të tjerë po vazhdojnë traditën.
Michigan ka qenë, dhe mbetet, një tokë e pasur për shkrimtarë — me natyrën e gjerë që frymëzon, me qytetet që rriteshin dhe ranë dhe po rriten përsëri, me kulturat e shumta që lindin histori të reja çdo ditë.