Getty blen «Portretin e Kont-Dukës së Olivares-it»: Velázquez-i i «rizbuluar» mbërrin për herë të parë në Bregun Perëndimor të SHBA-së
Muzeu Getty në Los Anxhelos ka blerë «Portretin e Kont-Dukës së Olivares-it», një vepër e atribuar së fundmi Diego Velázquez-it dhe e datuar rreth vitit 1626. Është hera e parë që një pikturë e Velázquez-it bëhet pjesë e koleksionit të një muzeu të Bregut Perëndimor të Shteteve të Bashkuara.
Atribuimin e bëri studiuesi i njohur i Velázquez-it, Salvador Salort-Pons, drejtor i Institutit të Arteve të Detroitit (Detroit Institute of Arts), i cili publikoi kërkimin e tij në revistën ARS të Museo Prado-s në fillim të këtij viti. Vepra paraqet Kont-Dukën në periudhën e hershme të artistit si piktor i oborrit. Gaspar de Guzmán y Pimental, Kont-Duka i Olivares-it, ishte kryeministri i fuqishëm i mbretit Filipi IV për mbi dy dekada — pikërisht ai që e solli Velázquez-in në oborrin spanjoll.
Davide Gasparotto, kuratori i lartë i pikturave në Getty, i tha ARTnews se muzeu është «shumë i sigurt» për atribuimin dhe e quajti portretin «mjaft të fuqishëm» dhe «të pikturuar në mënyrë shumë të sofistikuar». Atribuimi u konfirmua edhe nga Guillaume Kientz, drejtor i Hispanic Society Museum & Library në Nju Jork. Çmimi i blerjes nuk u zbulua. Getty mësoi për zbulimin në mars dhe zbuloi se pronari ishte i gatshëm ta shiste; shitësi e kishte blerë veprën në vitin 2025 nga koleksioni Coppellotti. Piktura u soll në Los Anxhelos për vlerësim dhe gjendja e përgjithshme e saj rezultoi e shkëlqyer — nuk kërkon konservim.
Kërkimi i Salort-Pons e lidh portretin me gravurën e vitit 1626 «Portreti Alegorik i Kont-Dukës» të Paulus Pontius-it, të krijuar në bashkëpunim me Velázquez-in dhe Rubens-in. Analiza me rreze X tregoi se Velázquez fillimisht e kishte pikturuar Olivares-in me rrobë të zezë me gëzof, si në skicën përgatitore të Rubens-it, ndërsa versioni final e paraqet në armaturë të prodhuar në Bruksel rreth viteve 1625–26. Detaji vendimtar është një «papërsosmëri» e qëllimshme: Velázquez ka pikturuar vetëm NJË nga dy thumbat në krahun e sipërm të majtë. Sipas Salort-Pons, kjo tregon mjeshtërinë e gjenisë dhe dëshmon se kjo është vepra origjinale, jo një kopje e gravurës.
Nga rreth 120 pikturat e njohura të Velázquez-it në botë, rreth 50 mbahen në Prado dhe vetëm një duzinë janë në duar private. Rekordi i ankandit për artistin u vendos në vitin 2007, kur «Saint Rufina» u shit në Sotheby’s për 8.42 milionë stërlina (rreth 17 milionë dollarë) — një vepër që më parë i atribuohej Murillo-s.
Piktura do të jetë e ekspozuar në Getty këtë vjeshtë deri rreth fundit të vitit, pastaj do të udhëtojë për në Detroit për ekspozitën e Salort-Pons «Velázquez & Olivares: Early Years at Court» (janar–korrik 2027). Që kur iu bashkua Getty-t në vitin 2014, Gasparotto ka zgjeruar ndjeshëm koleksionin spanjoll të muzeut — me vepra të Murillo-s, Ribera-s, El Greco-s, dy Goya dhe, në 2023, «Krishtin duke mbajtur kryqin» të Luis de Morales-it. Ende mungon një Zurbarán, ndërkohë që Louvre-i i kushton mjeshtrit një retrospektivë muajin e ardhshëm.
«Portreti i Kont-Dukës së Olivares-it» (rreth 1626), vepër e atribuar Diego Velázquez-it. Foto: USA Art News
Burimi: USA Art News (përmes ARTnews)
