Michigan është unik në SHBA: është shteti i vetëm i ndarë në dy gadishuj të ndryshëm, të ndarë nga Straits of Mackinac — një ngushticë uji prej vetëm 5 milje të gjerë. Të dy gadishujt janë shumë të ndryshëm në gjeografi, ekonomi, dhe kulturë.
Lower Peninsula (LP) — “The Mitten”
Gadishulli i poshtëm duket si një dorëz (mitten) kur e shikon në hartë — prandaj quhet kështu. Edhe Michiganianët e përdorin dorën e tyre si “hartë të gjallë” — mjafton të ngresh dorën e djathtë dhe të tregosh me gishtin e kundërt vendin ku jeton!
Madhësia dhe popullsia
- Sipërfaqe: ~40,000 milje katrore
- Popullsia: ~9.6 milionë (97% e popullsisë së shtetit)
- Qytetet kryesore: Detroit, Grand Rapids, Ann Arbor, Lansing, Flint, Kalamazoo, Traverse City
Gjeografia e LP
Lower Peninsula është kryesisht tokë e rrafshët, e formuar nga akullnajat e fundit të epokës së akullit. Pjesa jugore është tokë pjellore bujqësore. Pjesa veriore ka kodra të vogla, liqene të shumta (Michigan ka mbi 11,000 liqene brendësore, përveç Liqeneve të Mëdha), dhe pyje.
Ekonomia dhe kultura
LP është ku ndodhet shumica e ekonomisë: industria automotive, farmaceutika (Kalamazoo), shkrimi i kompjuterëve (Ann Arbor), qeveria (Lansing), universitetet e mëdha. Kultura këtu është më pak e theksuar, më urbane dhe diverse.
Upper Peninsula (UP) — “Yoopers”
Banorët e Upper Peninsula quhen “Yoopers” (shqiptuar “YOO-perz”) — nga shkurtesa “U.P.”. Ata janë krenar për identitetin e tyre të veçantë dhe shpesh shakaxhinj se duhet të bëhen shtet më vete!
Madhësia dhe popullsia
- Sipërfaqe: ~16,400 milje katrore (pothuajse aq i madh sa Danimarka)
- Popullsia: rreth 300,000 (vetëm 3% e popullsisë së Michigan-it)
- Qytetet kryesore: Marquette, Escanaba, Sault Ste. Marie, Houghton
Gjeografia e UP
Ndryshe nga LP, Upper Peninsula është malore, me pyje të dendura, dhe shkëmbore. Porcupine Mountains dhe Huron Mountains janë vargje malore të vjetra. Lake Superior rrethon gadishullin nga veriu — një liqen i madh dhe i pamposhtur.
UP ka:
- 90%+ pyll — pothuajse tërë gadishulli është i mbuluar nga pemë
- Porcupine Mountains Wilderness — parku më i madh shtetëror në Michigan
- Pictured Rocks National Lakeshore — brigje spektakolare në Lake Superior
- Isle Royale National Park — ishull në Lake Superior, park kombëtar
Klimat ekstremë
Dimrat janë brutalë. Houghton merr mesatarisht 200+ inç borë në vit. Temperatura mund të shkojë në -40°F (-40°C). Veratë janë të shkurtra por të bukura — 70-80°F dhe plot bukuri natyrore.
Ekonomia e UP
Ekonomia e UP historikisht bazohet në:
- Miniera — bakri në Keweenaw (tani kryesisht të mbyllura), hekuri në Marquette Range (akoma aktive)
- Dru — industria e drurit mbetet e rëndësishme
- Peshkim — ende e rëndësishme në komunitetet e vogla
- Turizëm — rritur shumë vitet e fundit; njerëzit vijnë për natyrë dhe aktivitete në dimër
Kultura Yooper
Yoopers-it kanë kulturën e tyre unike, me ndikime nga:
- Finlandezët — më shumë amerikanë me origjinë finlandeze jetojnë në UP se në çdo vend tjetër në SHBA
- Cornish (nga Britania) — sollën pasties, byrekë me mish që janë sot ushqim tradicional i UP
- Italianët, polonezët, kroatët — të gjithë erdhën për minjera
Gjuha Yooper ka fjali të ndryshme nga anglishtja standarde. “Eh?” (influencë kanadeze), “Youse guys“, “Going up camp” — janë shprehje të zakonshme.
Mackinac Bridge — Ura që i Bashkon
Para vitit 1957, nuk kishte mënyrë për të shkuar nga LP në UP me makinë — duhej feribot. Në 1 nëntor 1957, Mackinac Bridge u hap, duke i lidhur dy gadishujt. Kjo urë është:
- 5 milje e gjatë (8 km)
- Ura e pesta më e madhe pezulluese në botë
- Në shqiptimin popullor quhet “Mighty Mac”
- Kosto: $99 milionë në 1957 (rreth $1 miliard sot)
Çdo ditë të Labor Day (fillim shtatori), ura mbyllet për trafik dhe 50,000+ njerëz marrin pjesë në Mackinac Bridge Walk — një traditë që zgjat nga 1958.