Tregtarët ushqimorë të Michiganit duan “ta nxjerrin plehun nga dyqanet”: kërkojnë mbylljen e kthimeve të shisheve në dyqane
Shoqata e tregtarëve të pavarur, me mbi 1,000 anëtarë në të gjithë shtetin, propozon mbylljen graduale të ligjit 50-vjeçar të depozitit prej 10 centësh dhe ndarjen e kthimeve të shisheve nga dyqanet ushqimore — për arsye higjiene dhe kostosh
Një grup tregtarësh të pavarur në Michigan kërkon një ndryshim thelbësor të programit 50-vjeçar të depozitit prej 10 centësh për shishet dhe kanaçet: që kthimet e ambalazheve të mos kryhen më në dyqanet ku blihen pijet.
“S’është çështje ekonomie, por higjiene dhe sigurie ushqimore,” thotë Bill Wild, drejtori ekzekutiv i Midwest Independent Retailers Association (MIRA), një organizatë me qendër në West Bloomfield që përfaqëson mbi 1,000 tregtarë të prekur nga i ashtuquajturi “Bottle Bill”, ligji i miratuar me referendum në vitin 1976.
“Ta nxjerrim plehun nga dyqanet ushqimore,” thotë ai. “Shteti i Michiganit i mbyll sytë ndërsa njerëzit tërheqin shishe e kanaçe të pista nëpër dyqane. Shumica i mbajnë në garazh apo jashtë. Njerëzit i mbledhin buzë rrugës ose nga kazanët e plehrave. Ka shumë insekte, plehra dhe gjëra jo-higjienike që përfundojnë në këto shishe e kanaçe.”
MIRA kërkon një mbyllje graduale dy-vjeçare të ligjit aktual, ndërsa të hartohet një sistem i ri që i ndan kthimet nga dyqanet — përmes qendrave të pavarura të riciklimit apo përmes riciklimit në trotuar, ku shishet e kanaçet po përfundojnë gjithnjë e më shumë, pasi kthimi i tyre për 10 centë nuk ia vlen për shumë njerëz.
“Tregtarët tanë po përballojnë prej vitesh barra ekonomike: punë, makinat e kthimit, hapësirë magazinimi,” thotë Wild. “Kjo është një barrë që i rikthehet tregtarit në një sistem ku ai nuk fiton asgjë — nuk duket e drejtë.”
Programi i depozitit prej 10 centësh në Michigan është ndër më të vjetrit dhe më të suksesshmit në SHBA, me norma kthimi dikur mbi 95%. Por një dimesh nuk vlen më aq sa në vitet ’70 dhe ’80. Kthimet nisën të bien dhe u shkatërruan në vitin 2020, kur Michigan u bë i vetmi shtet amerikan që i mbylli plotësisht kthimet e depozitit gjatë pandemisë së COVID-19. Statistikat e Departamentit të Mjedisit, Liqeneve të Mëdha dhe Energjisë tregojnë se vitin e kaluar u kthyen vetëm 69.4% e depozitave, gati 20% më pak se në vitin 2019.
John Denha zotëron dhe operon katër dyqane ushqimore në Michiganin juglindor, mes tyre Savon Foods në rrugën 7 Mile në Detroit, 8 Mile Foodland në Southfield dhe dyqanet Family Foods në Detroit dhe Waterford Township. “Problemi me shishet bosh është se krijon shumë probleme higjienike — erë, insekte, minj të mundshëm,” thotë ai. “Plus, duhet t’u gjejmë vend në magazinat tona. Makinat duhen mirëmbajtur nga mbetjet e shurupit. Nëse do t’i hiqnim, do të ishte më pastër për dyqanet tona. Kemi mish të freskët, fruta e perime pranë. Duhet të sigurohemi që gjithçka të jetë e pastër në ato departamente.”
Tammy Koehler zotëron Honey Bee Market në rrugën Bagley në Detroitin jugperëndimor. Ndryshe nga supermarketet e mëdha me makina kthimi, dyqani i saj i lagjes i numëron shishet me dorë — ajo është brezi i tretë që e operon dhe thotë se ka filluar si fëmijë si sortuese shishesh. “Në të vërtetë na kushton para,” thotë ajo. “Kemi njerëz që duhet të kalojnë nëpër ato qese me boshllëqe. Merr shumë kohë t’i sortosh. Jo të gjithë duan ta bëjnë këtë punë, sepse është punë e pistë.” Ajo ndan shqetësimin për higjienën: “Kemi të bëjmë me një mjedis ushqimor. Askush nuk dëshiron ta shohë këtë aty ku blen ushqimet. Nuk besoj se është e sigurt, vërtet.”
Dhjetë shtete amerikane kanë programe depozitash, por Michigan mbështetet pothuajse ekskluzivisht në kthimin e shisheve në dyqanet ku blihen, ndryshe nga Oregon me qendrat BottleDrop apo California dhe Hawaii me qendra të pavarura të licencuara.
Shelie Miller, profesoreshë në Shkollën e Mjedisit dhe Qëndrueshmërisë së Universitetit të Michiganit dhe autore kryesore e një studimi mbi modernizimin e Bottle Bill, thotë se ligji lejon qendra të pavarura kthimi edhe tani. “Mendoj se ka mbështetje të përgjithshme për idenë e një sistemi qendror grumbullimi; por pastaj lind pyetja kush e paguan dhe si financohet,” thotë ajo.
Sipas ligjit, depozitat prej 10 centësh që nuk kthehen — të ashtuquajturat escheat — i shkojnë thesarit të shtetit, me 25% që u kthehen tregtarëve dhe 75% që i shkojnë Fondit të Pastrimit dhe Rizhvillimit të Departamentit të Mjedisit. Me kthimet në nivel rekord të ulët vitin e kaluar, escheat arriti në 119.2 milionë dollarë, 23% më shumë se në vitin 2022.
Gjatë Konferencës së Politikave të Mackinac në Grand Hotel, MIRA organizoi një demonstrim publik për këtë çështje në Doud’s Market, dyqani ushqimor familjar më i vjetër i Amerikës, që operon pa ndërprerje që nga viti 1884. “Ne thjesht treguam në Mackinac Island se çfarë barrë u kemi vënë këtyre tregtarëve,” thotë Wild. Anëtarët e MIRA kanë folur edhe me kandidatët për guvernator dhe legjislatorë, me zgjedhjet e nëntorit në horizont. “Ajo që gjejmë pothuajse unanimisht, sidomos kur e zbërthen në aspektin e higjienës, është se të gjithë bien dakord se duhet ta nxjerrim nga dyqanet ushqimore. Por pastaj dilema është: si ta bëjmë këtë?”
Burimi: Detroit Free Press.
