“Britannica”/ REPORTAZH – Shqipëria ndër shekuj, nga Iliria te integrimi euroatlantik

– Shqipëria ka kaluar një rrugëtim të gjatë historik, nga lashtësia dhe periudha osmane, te krijimi i shtetit shqiptar, dy luftërat botërore, regjimi komunist dhe vendosja e demokracisë. Ky rrugëtim është shoqëruar me ndryshime të mëdha politike, sociale dhe ekonomike, deri në orientimin e vendit drejt Perëndimit dhe integrimit euroatlantik.

Reportazhi i “Britannica” sjell një përmbledhje të historisë së Shqipërisë, nga Iliria dhe periudha romake deri te zhvillimet politike të shekullit XXI.

Shqipëria në lashtësi dhe periudha ilire

Në pjesën për historinë e lashtë, “Britannica” thotë se Ilirët banonin në një territor të gjerë, që shtrihej nga gadishulli i Istrias deri në Greqinë veriore dhe deri te lumi Morava.

Një mbretëri ilire me bazë në territorin e Shkodrës së sotme mbeti një faktor i rëndësishëm deri në shkatërrimin e saj nga ushtritë romake në vitin 168 p.e.s.

Dyrrahu dhe periudha romake

Gjatë periudhës romake, Dyrrahu, Durrësi i sotëm, ishte një pikë e rëndësishme në Rrugën Egnatia, e cila lidhte Adriatikun me Maqedoninë, Selanikun dhe më tej me Trakinë.

“Britannica” thekson gjithashtu se shqiptarët, të izoluar pas vargmaleve të tyre, nuk u prekën shumë nga dy degët kryesore të krishterimit në Ballkan në periudhën e hershme.

Shqipëria nën sundimin e Perandorisë Osmane

Gjatë pushtimit osman të Ballkanit, shqiptarët nën udhëheqjen e Skënderbeut i penguan për një periudhë të gjatë përparimet osmane, veçanërisht gjatë viteve 1443–1468.

“Britannica” përmend gjithashtu se Shqipëria dhe Bosnja ishin ndër vendet ku shumë fisnikë u konvertuan në Islam dhe ruajtën tokat e tyre.

Në fund të shekullit XVIII, një nga figurat më të njohura lokale që kontrollonte territore në Ballkan ishte Ali Pashë Tepelena, me qendër në Janinë.

Pavarësia e Shqipërisë

Në shpjegimin për krijimin e shteteve kombëtare në Ballkan, “Britannica” thekson se pavarësia shqiptare nuk do të ishte e mundur pa dobësimin e pushtetit osman në Evropë, pas Luftës së Parë Ballkanike të viteve 1912–1913.

Gjatë krijimit të shtetit shqiptar në vitin 1913, kufijtë e rinj ndanë në disa raste fshatra nga kullotat verore dhe ndërprenë lidhje të vjetra me vende fetare, kisha dhe manastire.

Shqipëria gjatë Luftës së Parë Botërore

“Britannica” shkruan se Shqipëria nuk kishte fuqi të shmangte ndarjen e territorit të saj nga palët ndërluftuese gjatë Luftës së Parë Botërore.

Shqipëria në periudhën ndërmjet dy luftërave

Pas Luftës së Parë Botërore, Shqipëria ishte ndër shtetet më pak të zhvilluara dhe më të varfra të dala nga sundimi osman.

Në ndryshim nga disa vende të tjera ballkanike, Shqipëria kishte arritur më pak stabilitet të brendshëm deri në mesin e viteve 1920.

“Britannica” vëren gjithashtu se pronarët e mëdhenj të tokave kishin ndikim të madh në politikën shqiptare pas Luftës së Parë Botërore dhe se ushtria në Shqipëri nuk kishte pasur një rol të gjerë në pushtetin politik.

Shqipëria dhe Lufta e Dytë Botërore

Në vitin 1939, Italia e pushtoi Shqipërinë pa hasur rezistencë nga fuqitë e mëdha.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Shqipëria ishte ndër vendet e Ballkanit ku rezistenca ndaj pushtuesve u zhvillua në mënyrë të ndërlikuar.

“Britannica” e veçon Shqipërinë, së bashku me Jugosllavinë, si vende ku lëvizjet e rezistencës ishin veçanërisht komplekse.

Pas përfundimit të luftës dhe vendosjes së ndikimit sovjetik në Ballkan, Shqipëria nuk u përmend në marrëveshjen e vitit 1944 mes Britanisë së Madhe dhe Bashkimit Sovjetik për ndarjen e zonave të ndikimit në rajon.

Kjo ndihmoi në krijimin e autoritetit komunist që do të dominonte Shqipërinë për dekadat pasuese.

Rënia e komunizmit në Shqipëri

Pas vdekjes së Enver Hoxhës në vitin 1985, pasardhësi i tij, Ramiz Alia, u përpoq të ruante sistemin komunist, ndërsa ndërmori reforma graduale për të rimëkëmbur ekonominë.

Ai lejoi disa investime të huaja në Shqipëri dhe zgjeroi marrëdhëniet diplomatike me Perëndimin.

Pas rënies së komunizmit në Evropën Lindore në vitin 1989, segmente të ndryshme të shoqërisë shqiptare nisën të kundërshtonin qeverinë.

Më të pakënaqurit ishin intelektualët, punëtorët dhe të rinjtë, të cilët kishin përjetuar vite izolimi dhe kufizimesh.

Në përgjigje të presionit, Ramiz Alia u dha shqiptarëve të drejtën për të udhëtuar jashtë vendit, kufizoi kompetencat e Sigurimit, riktheu lirinë fetare dhe ndërmori disa masa ekonomike të orientuara nga tregu i lirë.

Në dhjetor 1990, ai miratoi krijimin e partive politike të pavarura, duke sinjalizuar fundin e monopolit politik të komunistëve.

Kontrolli absolut i shtetit mbi shoqërinë shqiptare filloi të dobësohej.

Paqëndrueshmëria ekonomike, sociale dhe politike çoi në rrëzimin e disa qeverive.

Në mars 1992, opozita antikomuniste, e udhëhequr nga Partia Demokratike, fitoi bindshëm zgjedhjet.

Ramiz Alia dha dorëheqjen nga posti i presidentit dhe u pasua nga Sali Berisha, udhëheqësi i parë demokratik i Shqipërisë pas Fan Nolit.

Shqipëria demokratike

Reformat demokratike i mundësuan Shqipërisë të anëtarësohej në Konferencën për Sigurinë dhe Bashkëpunimin në Evropë, e njohur sot si OSBE, duke i dhënë fund zyrtarisht izolimit të vendit.

Përpjekjet për krijimin e një ekonomie të tregut të lirë shkaktuan vështirësi të mëdha sociale dhe ekonomike, por në të njëjtën kohë i hapën Shqipërisë rrugën drejt marrjes së ndihmave të konsiderueshme nga vendet e zhvilluara.

Shqipëria nisi të përafronte politikën dhe institucionet e saj me Perëndimin.

Kriza e vitit 1997

Në vitin 1997, ekonomia shqiptare u shemb pasi shumë shqiptarë humbën kursimet e tyre në skemat piramidale të investimeve.

Trupa paqeruajtëse të Kombeve të Bashkuara u dërguan në Shqipëri për të ndihmuar në rivendosjen e rendit pas trazirave.

Më vonë gjatë atij viti, Partia Socialiste e Shqipërisë fitoi me rezultat të thellë zgjedhjet parlamentare.

Shqipëria dhe lufta në Kosovë

Në vitin 1999, rreth 450 mijë shqiptarë etnikë u strehuan në Shqipëri për shkak të luftës në Kosovë.

Shqipëria dhe zhvillimet në Maqedoni të Veriut

Në vitin 2001, tensionet etnike në rajon ndikuan edhe në marrëdhëniet e Shqipërisë me Maqedoninë e atëhershme, ku një pjesë e madhe e popullsisë shqiptare zhvilloi një kryengritje të armatosur.

Tensionet u ulën deri në vitin 2003 dhe Shqipëria, Maqedonia e Veriut dhe Kroacia ranë dakord të bashkëpunonin në luftën kundër krimit të organizuar.

Shqipëria drejt NATO-s

Pas zgjedhjeve parlamentare të vitit 2005, pushteti iu rikthye Partisë Demokratike dhe ish-presidenti Sali Berisha u bë kryeministër.

Qeveria e tij ndërmori ndryshime ekonomike dhe sociale me synimin për të afruar Shqipërinë me Bashkimin Evropian dhe NATO-n.

Ndër masat e ndërmarra ishin përpjekjet për uljen e kriminalitetit dhe luftën kundër korrupsionit dhe trafikut të drogës.

Në vitin 2008, Shqipëria mori ftesën zyrtare për t’u anëtarësuar në NATO.

Më 1 prill 2009, Shqipëria u bë zyrtarisht anëtare e Aleancës.

Zgjedhjet e vitit 2009 dhe kriza politike

Në zgjedhjet parlamentare të qershorit 2009, demokratët fituan me një diferencë të ngushtë ndaj socialistëve.

Socialistët kërkuan rinumërim dhe disa vëzhgues ndërkombëtarë raportuan parregullsi zgjedhore.

Opozita bojkotoi parlamentin dhe organizoi protesta kundër qeverisë së Berishës.

Në janar 2011, një protestë para zyrës së kryeministrit u përshkallëzua në dhunë dhe katër protestues u vranë nga forcat e sigurisë.

Përplasjet e vazhdueshme mes qeverisë dhe opozitës penguan përpjekjet e Shqipërisë për të marrë statusin kandidat për anëtarësim në BE.

Në të njëjtën kohë, ekonomia shqiptare u përball me vështirësi, ndërsa kriza e borxhit në eurozonë ndikoi edhe te tregtia, eksportet dhe dërgesat e emigrantëve nga vende si Italia dhe Greqia.

Zgjedhjet e vitit 2013 dhe Edi Rama

Fushata për zgjedhjet e përgjithshme të qershorit 2013 ishte kryesisht e qetë, por u shoqërua me një incident të rëndë në ditën e zgjedhjeve, ku një kandidat demokrat u plagos dhe një mbështetës socialist u vra.

Zgjedhjet sollën një ndryshim të madh në politikën shqiptare.

Socialistët, të udhëhequr nga ish-kryetari i Bashkisë së Tiranës, Edi Rama, fituan shumicën e konsiderueshme të vendeve në parlament.

Sali Berisha, i cili kishte qenë një nga figurat kryesore të politikës shqiptare që nga rënia e komunizmit, pranoi humbjen.

Në vitin 2014, Shqipërisë iu dha statusi i vendit kandidat për anëtarësimin në Bashkimin Evropian.

Megjithatë, përparimi drejt anëtarësimit të plotë varej nga zbatimi i reformave të rëndësishme politike dhe ekonomike.

Në zgjedhjet lokale të qershorit 2015, koalicioni i drejtuar nga Partia Socialiste e Edi Ramës fitoi 46 nga 61 bashki.

“Britannica” e përshkruan këtë si një pikë kthese në historinë postkomuniste të Shqipërisë, duke theksuar se zgjedhjet ishin kryesisht të lira nga parregullsitë dhe dhuna që kishin shoqëruar zgjedhjet e mëparshme.

Shqipëria në historinë e Ballkanit

“Britannica” e përfshin Shqipërinë ndër vendet e Ballkanit.

Në përkufizimin e saj për Ballkanin Perëndimor, ajo rendit Shqipërinë, Kroacinë, Bosnjë-Hercegovinën, Kosovën, Maqedoninë e Veriut dhe Serbinë. /