Një shekull shqiptarësh në Michigan: nga fabrikat e automjeteve te lagjet e sotme
Nga punëtorët e parë të fillimit të viteve 1900, te shoqëria e themeluar më 1949 dhe valët e mëdha pas luftës — historia e komunitetit të dytë më të madh shqiptar në Amerikë
Historia e shqiptarëve në Michigan është histori një shekulli, e shkruar me duar pune në fabrikat e automjeteve dhe me rrënjë të thella në lagjet e Detroitit të sotëm. Siç dokumentojnë kronikat e komunitetit dhe burime si albanianregistry.org, vala e parë e emigrantëve shqiptarë arriti në Michigan në fillim të viteve 1900, kur industria e automobilave të Henry Ford-it po lulëzonte dhe kërkonte krah pune nga e gjithë bota. Shumë nga këta burra të parë punuan në fabrikat e Detroitit dhe zonave përreth, duke i dërguar kursimet familjeve në vendlindje.
Pas Luftës së Dytë Botërore, komuniteti nisi të organizohej. Një datë kyçe është viti 1949, kur Imam Vehbi Ismaili themeloi Shoqërinë Shqiptare Myslimane — një nga institucionet më të vjetra shqiptare në Amerikë. Përmes kësaj shoqërie, shqiptarët e Michiganit ndërtuan jo vetëm një jetë fetare, por edhe një identitet kolektiv: xhamia në Harper Woods, e përfunduar në vitin 1963, dhe teqeja bektashiane në Taylor, e hapur në vitin 1954, mbeten edhe sot pika referimi për komunitetin.
Valët e reja të emigracionit e ndryshuan rrënjësisht fytyrën e komunitetit. Pas rënies së komunizmit në fillim të viteve 1990 dhe veçanërisht pas luftës së Kosovës në vitin 1999, mijëra shqiptarë nga Tetova, Gostivari, Kosova dhe vise të tjera u vendosën në metro Detroit. Sipas të dhënave të Censusit amerikan (American Community Survey), në Michigan jetojnë rreth 30 mijë shqiptarë, por vlerësimet reale të vetë komunitetit flasin për 75 deri në 90 mijë — duke e bërë zonën e Detroitit komunitetin e dytë më të madh shqiptar në Shtetet e Bashkuara, pas atij të Nju Jorkut.
Sot shqiptarët e Michiganit janë biznese, profesionistë, pronarë restorantesh dhe ndërtuesish, mjekë e avokatë — por edhe ruajtës të një tradite që i ka mbajtur bashkë për më shumë se njëqind vjet: nga fabrikat e para të automjeteve te lagjet e sotme të Sterling Heights, Troy, Taylor e Harper Woods.
