Gjeneratori shpëton ngrohjen, por vendosja e gabuar vret në minuta: rregulli i 20 këmbëve larg dritareve që CDC-ja nuk e negocion
Monoksidi i karbonit është gaz pa ngjyrë e pa erë dhe, sipas Qendrave për Kontrollin e Sëmundjeve (CDC), helmimi aksidental prej tij vret më shumë se 400 amerikanë çdo vit e dërgon mbi 100.000 në urgjencë — ndërsa Komisioni i Sigurisë së Produkteve (CPSC) numëron rreth 100 vdekje në vit vetëm nga gjeneratorët portativë: rregulli është pa përjashtim — gjeneratori punon vetëm jashtë, më shumë se 20 këmbë larg çdo dere, dritareje e ventili, me shkarkimin kthyer nga shtëpia, kurrë në garazh, bodrum a verandë, as me dyer e dritare të hapura
Kur stuhia e akullit e rrëzon rrymën në mes të janarit, gjeneratori portativ duket shpëtimi i familjes: kaldaja punon, frigoriferi nuk shkrihet, telefoni karikohet. Por pajisja që mban shtëpinë gjallë është edhe shkaku më i përsëritur i vdekjeve pas stuhive dimërore — jo nga rryma, por nga tymrat e saj. Shkarkimi i një gjeneratori përmban monoksid karboni, gaz pa ngjyrë e pa erë, të cilin nuk e dallon as hundë e zgjuar as sy i vëmendshëm: njerëzit humbin ndjenjat në gjumë, pa pasur kohë të kuptojnë se diçka nuk shkon.
Shifrat e institucioneve amerikane janë të ftohta. Sipas CDC-së, helmimi aksidental nga monoksidi i karbonit — pa lidhje me zjarret — vret më shumë se 400 amerikanë çdo vit, dërgon mbi 100.000 vetë në urgjencë dhe shtron mbi 14.000 në spital; dhe, sipas Komisionit të Sigurisë së Produkteve të Konsumatorit (CPSC), rreth 100 vdekje në vit lidhen posaçërisht me gjeneratorët portativë, shpesh brenda pak minutash nga ndezja në hapësirë të mbyllur. “Përdorimi i një gjeneratori brenda mund t’ju vrasë në minuta”, është fjalia me të cilën CPSC-ja hap çdo paralajmërim të saj.
Rregulli i përdorimit është i thjeshtë dhe nuk pranon improvizim. Gjeneratori punon vetëm jashtë, në vend të thatë e të ajrosur mirë, më shumë se 20 këmbë — rreth gjashtë metra — larg çdo dere, dritareje e ventili të shtëpisë, me tubin e shkarkimit kthyer në drejtim të kundërt nga shtëpia. Nuk futet kurrë në garazh, bodrum, verandë a nën tendsë, as me garazhin hapur: hapja e dyerve e dritareve nuk e ndal grumbullimin vdekjeprurës të gazit. Para rimbushjes me karburant, gjeneratori fiket dhe lihet të ftohet, sepse benzina mbi motor të nxehtë merr flakë. Dhe në shtëpi instalohen detektorë monoksidi me bateri a bateri rezerve pranë dhomave të gjumit, të provuar rregullisht — detektori është e vetmja “hundë” që e njeh këtë gaz.
Përgatitja bëhet para ndërprerjes, jo gjatë saj, me drita të fikura e gishta të ngrirë. Vendosni që sot ku do të qëndrojë gjeneratori — pikën jashtë, larg hapjeve të shtëpisë, ku kablloja e zgjatuar e jashtme arrin pa hyrë brenda — dhe mbani rezervë karburanti në enë të miratuar, larg hapësirave të banimit. Nëse zgjidhja është gjenerator fiks i gjithë shtëpisë, si ata që shumë familje në metro Detroit i kanë instaluar vitet e fundit, instalimi bëhet vetëm nga profesionist i licencuar, sipas kodit: pajisja fiskë është projektuar për qëndrim jashtë murit, me shkarkim e largësi të llogaritura — improvizimi me portativin nën dritare nuk është versioni i lirë i saj, por rreziku vetë.
Stuhitë e dimrit do të vijnë, dhe rryma do të bjerë sërish në ndonjë lagje të Michiganit. Familja që e ka lexuar rregullin e 20 këmbëve sonte, në qetësi, nuk do të ketë nevojë ta mësojë natën e ndërprerjes — sepse te monoksidi i karbonit nuk ka mësim të dytë.
