Depresioni i Madh në Michigan (1929-1939)

Michigan ishte shteti më i prekur nga Depresioni i Madh në SHBA. Me një ekonomi të ndërtuar pothuajse plotësisht mbi industrinë automotive, kur Amerika pushoi së bleri makina, Michigan u shkatërrua. Kjo histori është për si një shtet mbijetoi dekadën më të errët në historinë e tij ekonomike — dhe si doli më i fortë.

Situata para krizës (fundi i 1929)

Në tetor 1929, Michigan ishte në kulmin e tij:

• Detroit: 1.5 milion banorë, qyteti i 4-t më i madh në SHBA
• 5.3 milion makina të prodhuara në 1929 — rekord
• Paga mesatare e punëtorit auto: $0.85/orë (e lartë për kohën)
• Investimet dhe spekulatimet ishin në kulmin e tyre

Black Tuesday — 29 tetor 1929

Më 29 tetor 1929, bursa e New York-ut u rrëzua. Brenda një jave, $30 miliardë u zhdukën nga bilancet amerikane. Michigan u prek menjëherë:

• Shumë puntorë dhe sipërmarrës lokalë humbën kursimet e tyre
• Bankat filluan të dështonin
• Konsumatorët pushuan së bleri artikuj të mëdhenj si makinat

Rrëzimi i industrisë automotive (1930-1932)

Numrat janë tronditëse:

Pra në 3 vjet, industria humbi 3/4 e prodhimit. Për Detroit, kjo ishte katastrofike.

Papunësia në Michigan

Michigan kishte papunësinë më të lartë në SHBA:

• 1929: 3.2% (e shëndetshme)
• 1931: 25%
• 1932: 34%
• 1933: 46% — pothuajse gjysma e puntorëve ishin pa punë!

Në Detroit specifikisht, në 1933, 223,000 burra ishin pa punë (nga popullsia totale prej 1.5 milionë). Në Flint, nga 80,000 puntorë të GM-së, vetëm 10,000 ishin ende në punë.

Jeta e përditshme gjatë krizës

Hunger, homelessness

• Rreshta për bukë në supat publike — 10,000 njerëz në ditë në Detroit
• “Hoovervilles” (qytete kartoni, emëruar pas Presidentit Hoover) u shfaqën në parqet e qyteteve
• Shtëpitë e braktisura shumëfishoheshin
• Familjet u ndan — shumë burra lëvizën për të kërkuar punë

Bankat dështojnë

Më 14 shkurt 1933, guvernatori i Michigan-it, William Comstock, shpalli “bank holiday” — mbylljen e të gjitha bankave në shtet. Kjo ishte për të parandaluar “bank run” (kur klientët tërhiqnin paratë e tyre në panik). 550 banka u mbyllën, disa përgjithmonë.

Ky hap u kopjua nga të gjitha shtetet e tjera, dhe kur Roosevelt u bë President më 4 mars 1933, ai shpalli “national bank holiday” si veprim i parë.

Ford Hunger March (7 mars 1932)

Një nga momentet më tragjike. 3,000 puntorë të papunë marshuan nga Detroit në Dearborn për të kërkuar punë nga Ford. Polict e Dearborn dhe Ford Service Department hapën zjarr mbi turmën:

• 5 puntorë u vranë: Joe York (19), Coleman Leny (21), Joe DeBlasio (22), Joe Bussell (16), Curtis Williams
• 60+ u plagosën
• 3,500 u dërguan në morgun publik për identifikim

Funeralet e 4 (Curtis Williams u varros veçmas sepse ishte afro-amerikan) u bënë me 40,000 njerëz që marshuan në Woodward Avenue. Ky ishte një moment i rëndësishëm i organizimit punëtor.

Ndikimi në Upper Peninsula

UP u prek rëndë. Miniera e bakrit në Keweenaw, që kishin qenë zemra e ekonomisë së UP, u mbyllën ose reduktuan operimet masivisht. Qytete si Calumet, Houghton, Red Jacket humbën dhjetëra mijëra banorë. Shumë familje finlandeze, kornike, dhe italiane u zhvendosen në Detroit për të kërkuar punë.

New Deal dhe ndihmesa federale

Pas zgjedhjes së Franklin D. Roosevelt (nëntor 1932), “New Deal” filloi të sillte ndihmë. Programet kryesore në Michigan:

CCC – Civilian Conservation Corps

Punësoi djem të rinj për punë pylli dhe ndërtim. Në Michigan:

• 103 kampe CCC u ndërtuan
• 100,000+ djem punuan në Michigan
• Ndërtuan rrugë, pishina, qindra milje shtigje, struktura në parqe shtetërore
• Rimbjellën pyjet e shkatërruara nga industria

WPA – Works Progress Administration

Në Michigan, WPA:

• Punësoi 130,000 persona
• Ndërtoi 4,000+ ndërtesa (shkolla, zyra postare, biblioteka)
• Ndërtoi 2,000+ milje rrugë
• Krijoi Belle Isle Park në Detroit në formën aktuale

PWA – Public Works Administration

Financoi projekte të mëdha:

• Ndërtesa federale
• Spitale
• Universitete
• Mackinac Bridge u planifikua gjatë kësaj periudhe

Rimbushja graduale (1934-1939)

Situata filloi të përmirësohej ngadalë:

• 1934: Shitjet e makinave rritur në 2.8 milionë
• 1936: 4.5 milionë makina — i afërt me 1929
• 1937: Një “recesion brenda depresionit” goditi përsëri
• 1939: Papunësia ende 12% në Michigan

Vetëm Lufta e Dytë Botërore (1941) do të sillte rimarrjen e plotë, kur fabrikat u rikonvertohen për prodhim ushtarak.

Ndryshime sociale të qëndrueshme

Depresioni ndryshoi Amerikën përgjithmonë:

• Social Security (1935) — krijoi sistemin e pensionit publik
• Lëvizja sindikale u rrit dramatikisht (UAW u organizua në këtë periudhë)
• Roli i qeverisë federale u zgjerua për herë të parë
• Kriza e besimit në biznesin e madh — Wall Street u rregullua me ligje të reja
• Unemployment insurance u krijua

Lexionet për sot

Depresioni i Madh tregon se:

1. Specializimi ekonomik është i rrezikshëm — Michigan sot po përpiqet të diversifikohet për këtë arsye
2. Qeveria duhet të ndërhyjë në kriza të mëdha — gjë që u provua në 2008 kur federali shpëtoi GM dhe Chrysler
3. Sistemet sociale janë kritike — Social Security, ndihma për papunësinë kanë mbrojtur familjet që nga krijimi
4. Punëtorët duhet të kenë zë — sindikatat erdhën pikërisht për shkak të abuzimeve të kohës

Në 2008, kur Michigan u prek përsëri nga kriza ekonomike (falimentimi i GM dhe Chrysler), ishin lexionet e Depresionit të Madh që udhëhoqën reagimin — qeveria federale ndërhyu, jo me duart e lidhura.