Aeroporti i Vlorës mund ta çojë Shqipërinë në dy arbitrazhe ndërkombëtare
Problemet e Aeroportit Ndërkombëtar të Vlorës mund të mos mbeten më vetëm një konflikt mes ortakëve apo një projekt ndërtimi i papërfunduar. Çështja po merr përmasa ndërkombëtare dhe Shqipëria rrezikon të përballet me dy procese të ndryshme arbitrazhi, sipas një shkrimi të botuar më 27 gusht nga Global Arbitration Review, një nga botimet e specializuara më të njohura në botë për arbitrazhin ndërkombëtar.
Titulli i revistës britanike është i drejtpërdrejtë: “Albania faces duo of claims over unfinished airport” – “Shqipëria përballet me dy pretendime për aeroportin e papërfunduar”. Sipas GAR, kompania zvicerane MABCO Constructions, e kontrolluar nga ish-presidenti i Kosovës dhe biznesmeni Behgjet Pacolli, ka paralajmëruar mundësinë e ngritjes së një çështjeje kundër Shqipërisë në ICSID, Qendra Ndërkombëtare për Zgjidhjen e Mosmarrëveshjeve të Investimeve pranë Bankës Botërore. Ndërkohë, vetë shoqëria koncesionare ka paralajmëruar një proces të veçantë në arbitrazhin e Londrës, LCIA.
Konflikti vjen pasi Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë nisi procedurën për zgjidhjen e parakohshme të kontratës së koncesionit të Aeroportit të Vlorës. Sipas argumenteve të qeverisë, aeroporti nuk hyri në funksion brenda afatit të parashikuar, 20 shkurt 2026, dhe as brenda periudhës shtesë 90-ditore që përfundoi më 20 maj. Ministria ka përmendur gjithashtu mosrealizimin e punimeve, probleme me sigurimin e kontratës, penalitetet dhe konfliktin e vazhdueshëm mes ortakëve.
MABCO e kundërshton këtë version. Kompania pretendon se një pjesë e rëndësishme e vonesave është shkaktuar nga konfliktet korporative dhe nga veprimet ose mosveprimet e institucioneve shqiptare, të cilat, sipas saj, e kanë penguar të ushtrojë kontrollin mbi investimin. Më 24 gusht Pacolli bëri të ditur se ishte dërguar një “Notice of Dispute”, duke aktivizuar periudhën gjashtëmujore të negociatave të parashikuar nga marrëveshja dypalëshe Shqipëri-Zvicër për mbrojtjen e investimeve. Nëse nuk gjendet zgjidhje gjatë kësaj periudhe, rruga drejt arbitrazhit ndërkombëtar mbetet e hapur.
Kjo është pikërisht ajo që e bën raportimin e Global Arbitration Review të rëndësishëm. Nuk bëhet më fjalë vetëm për pyetjen se kur do të përfundojë Aeroporti i Vlorës. Mosmarrëveshja mund të shndërrohet në një çështje ku shteti shqiptar duhet të mbrojë veprimet e veta përpara tribunaleve ndërkombëtare dhe, në rast humbjeje, potencialisht të përballet me pretendime financiare.
Dy proceset e paralajmëruara janë gjithashtu të ndryshme nga njëri-tjetri. Njëri do të ishte konflikt investitor-shtet, ku MABCO do të mbështetej në mbrojtjen që i jep marrëveshja Shqipëri-Zvicër; tjetri do të ishte një konflikt kontraktor në një forum arbitrazhi tregtar. Pikërisht kjo shpjegon edhe formulimin e GAR për një “duo” pretendimesh.
Aeroporti i Vlorës nisi si një nga projektet më ambicioze infrastrukturore të qeverisë shqiptare. Sot ai gjendet në një situatë krejt tjetër: punimet nuk kanë përfunduar, koncesioni është në proces zgjidhjeje, ortakët janë përfshirë në një konflikt të gjatë gjyqësor dhe tani në horizont janë shfaqur edhe tribunalet ndërkombëtare.