E drejta e shtetësisë për lindje në SHBA: historiku, debati dhe pasojat e mundshme
Neni i 14-të i Kushtetutës thotë qartë se të gjithë të lindurit ose të natyralizuarit në Shtetet e Bashkuara dhe të nënshtruar ndaj juridiksionit të tyre janë shtetas të SHBA-së. Sipas profesoreshës së së drejtës në Universitetin e Virgjinisë, Amanda Frost, kjo do të thotë se çdo person i lindur në territorin amerikan konsiderohet automatikisht shtetas, me përjashtime të ngushta si fëmijët e diplomatëve apo të forcave pushtuese. Një sondazh i Qendrës Pew tregon se opinioni publik amerikan është pothuajse i ndarë në mes për fëmijët e prindërve pa dokumenta: rreth 50% janë për dhënien e shtetësisë me lindje dhe 49% kundër.
Sipas CBS News, në janar 2025 presidenti Donald Trump nënshkroi një urdhër ekzekutiv që pohonte se Neni i 14-të kurrë nuk është interpretuar si që zgjeron shtetësinë automatikisht për të gjithë të lindurit në SHBA. Ky urdhër synonte të heqë shtetësinë për shumicën e fëmijëve të lindur nga prindër këtu në mënyrë të paligjshme ose me status të përkohshëm, duke prekur rreth një të katërtën e milionit fëmijë çdo vit. Urdhri u ndalua nga një gjykatë e shkallës së ulët dhe çështja vazhdon tani para Gjykatës së Lartë.
Konflikti ligjor mbi shtetësinë ka rrënjë historike. Në 1857 Gjykata e Lartë dha vendimin e famëkeq Dred Scott, që mohoi mundësinë e shtetësisë për afrikanët e skllavëruar ose të lirë; pas Luftës Civile, ky vendim u kapërkua me miratimin e Neneve të 14-të në 1868 për t’i garantuar shtetësinë miliona ish-skllavëve dhe fëmijëve të emigrantëve. Në fund të shekullit të XIX, rasti i Wong Kim Ark, një burrë i lindur në San Francisco prej prindërve kinezë që i ishte refuzuar ri-hyrja në vend, çoi në një vendim të Gjykatës së Lartë në favor të tij dhe konsolidimin e parimit të shtetësisë me lindje.
Debati i sotëm përqendrohet te fëmijët e prindërve pa dokumenta. Politikani dhe studiuesi Rogers Smith ka argumentuar se klauzola e 14-të është e shkurtër dhe nuk e adreson drejtpërdrejt këtë çështje, duke propozuar që Kongresi të ketë rolin vendimtar në vendosjen e kufizimeve. Edhe pse puna e tij është përdorur nga administrata për të mbështetur ndryshime ligjore, Smith thotë se ai kundërshton përpjekjet për të kufizuar shtetësinë dhe shqetësohet për keqpërdorimin e argumenteve të tij nga elementë anti-emigrantë. Ndërkombëtarisht, shumica e vendeve në Amerikë ruajnë shtetësinë me lindje, por në Evropë ka lëvizje drejt kufizimit: Irlanda hoqi automatikisht këtë të drejtë në 2005, dhe ka shembuj si ai i Mariam Sobayo, e lindur në Dublin pas ndryshimit dhe që u përball me një periudhë pa shtetësi deri kur fitoi shtetësinë irlandeze në 2023.
Profesoreshë Amanda Frost vlerëson se çështja e imigracionit është komplekse, por e kundërshton heqjen e shtetësisë me lindje në SHBA, duke argumentuar se integrimi i fëmijëve të emigrantëve ka sjellë përfitime ekonomike dhe shoqërore dhe se klauzola e 14-të është pjesë e vlerave themeluese të barazisë. Siç raporton CBS News, debati i fundit mund të shërbejë si mundësi për të rikthyer vëmendjen te qëllimet historike të këtij parimi kushtetues dhe për të diskutuar se si t’i ruhet kjo garanci për të ardhmen.
