KOMENT – Si funksionon pushteti në SHBA dhe çfarë e pret Trumpin pas humbjes së shumicës
– Zgjedhjet e mesmandatit në SHBA nuk ndryshojnë automatikisht presidentin, por mund t’ia vështirësojnë ndjeshëm qeverisjen. Nëse partia e presidentit humbet shumicën në njërën ose të dyja dhomat e Kongresit, ajo humbet kontrollin mbi një pjesë të rëndësishme të procesit ligjvënës dhe mbikëqyrjes së qeverisë, sipas “The Guardian”.
Fitorja e demokratëve në zgjedhjet e mesmandatit në SHBA, ku ata morën kontrollin e të dyja dhomave të Kongresit, Dhomës së Përfaqësuesve dhe Senatit, do të ndryshojë ndjeshëm ekuilibrin politik në Uashington dhe do t’ia vështirësojë presidentit Donald Trump zbatimin e programit të tij për dy vitet e mbetura të mandatit.
Republikanët humbën shumicën në të dyja dhomat, duke i dhënë opozitës demokrate kontrollin e Kongresit.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se Trump humbet presidencën apo kompetencat e tij ekzekutive.
Ai do të vazhdojë të drejtojë administratën dhe të ushtrojë pushtetin presidencial, por do të përballet me një Kongres të kontrolluar nga partia kundërshtare.
Rezultatet e zgjedhjeve të 3 nëntorit shënojnë një ndryshim të rëndësishëm në politikën amerikane.
Demokratët pritet të përdorin shumicën e re për të penguar disa nisma të presidentit, për të ushtruar kontroll më të fortë mbi administratën dhe për të kërkuar hetime parlamentare për vendimet e tij dhe veprimtarinë e qeverisë.
Por si funksionon sistemi i qeverisjes në SHBA dhe çfarë ndryshon pas këtyre zgjedhjeve?
Si ndahet pushteti në SHBA?
Sistemi politik amerikan mbështetet në ndarjen e pushtetit në tri degë kryesore: pushteti ekzekutiv, pushteti legjislativ dhe pushteti gjyqësor.
Pushteti ekzekutiv drejtohet nga presidenti, i cili është njëkohësisht kreu i shtetit dhe i qeverisë. Ai drejton administratën federale, përcakton drejtimet kryesore të politikës së jashtme dhe të sigurisë kombëtare, si dhe emëron anëtarët e kabinetit dhe zyrtarë të tjerë të lartë, por disa prej emërimeve kërkojnë miratimin e Senatit.
Pushteti legjislativ përfaqësohet nga Kongresi, i cili përbëhet nga dy dhoma: Dhoma e Përfaqësuesve dhe Senati. Kongresi miraton ligjet, vendos për buxhetin federal dhe kontrollon veprimtarinë e administratës.
Pushteti gjyqësor përbëhet nga gjykatat federale dhe Gjykata e Lartë, të cilat shqyrtojnë çështjet ligjore dhe kushtetuese. Ato mund të rrëzojnë vendime ose masa që bien ndesh me Kushtetutën.
Kjo ndarje synon të pengojë përqendrimin e pushtetit në duart e një institucioni të vetëm. Presidenti nuk mund të miratojë i vetëm ligje, ndërsa Kongresi nuk mund të marrë përsipër kompetencat e presidentit.
Çfarë janë zgjedhjet e mesmandatit?
Zgjedhjet e mesmandatit zhvillohen çdo dy vjet, në mes të mandatit katërvjeçar të presidentit amerikan. Në këto zgjedhje qytetarët nuk votojnë për presidentin, por zgjedhin përfaqësuesit e tyre në Kongres dhe, në disa shtete, guvernatorët dhe zyrtarë të tjerë vendorë.
Këtë vit u vunë në votim të 435 vendet e Dhomës së Përfaqësuesve dhe 35 nga 100 vendet e Senatit. Anëtarët e Dhomës së Përfaqësuesve zgjidhen për dy vjet, ndërsa senatorët për gjashtë vjet.
Zgjedhjet e mesmandatit konsiderohen shpesh si një vlerësim i punës së presidentit dhe administratës së tij. Ato tregojnë nëse qytetarët mbështesin drejtimin politik të vendit apo duan të ndryshojnë balancën e pushtetit në Kongres.
Në rastin e zgjedhjeve të këtij viti, demokratët arritën të fitonin shumicën në të dyja dhomat, duke i dhënë fund kontrollit republikan mbi Kongresin.
Çfarë roli kanë Dhoma e Përfaqësuesve dhe Senati?
Dhoma e Përfaqësuesve përbëhet nga 435 anëtarë, të cilët përfaqësojnë qytetarët e shteteve amerikane. Numri i përfaqësuesve për secilin shtet përcaktohet në bazë të popullsisë së tij.
Kjo dhomë ka rol të rëndësishëm në miratimin e ligjeve dhe të buxhetit federal. Ajo mund të nisë hetime parlamentare për administratën, të kërkojë dokumente dhe të thërrasë zyrtarë për të dëshmuar para komisioneve.
Senati përbëhet nga 100 anëtarë, nga dy për secilin prej 50 shteteve. Ai shqyrton dhe miraton ligjet, por ka edhe kompetenca të veçanta, si miratimi i shumë emërimeve të rëndësishme të presidentit, përfshirë anëtarët e kabinetit dhe gjyqtarët federalë.
Senati ka gjithashtu rol në miratimin e marrëveshjeve ndërkombëtare të negociuara nga presidenti.
Për të miratuar një ligj, zakonisht duhet që ai të kalojë në të dyja dhomat dhe më pas t’i dërgohet presidentit për firmë. Presidenti mund ta miratojë ose ta kthejë ligjin në Kongres përmes vetos. Kongresi mund ta rrëzojë veton vetëm nëse siguron mbështetjen e dy të tretave të anëtarëve në të dyja dhomat.
Çfarë ndryshon tani për Donald Trump?
Me marrjen e kontrollit të të dyja dhomave, demokratët do të kenë mundësi të ndikojnë drejtpërdrejt në agjendën ligjvënëse dhe të pengojnë nisma që mbështeten nga presidenti.
Një nga ndryshimet kryesore lidhet me miratimin e ligjeve. Trump nuk do të ketë më të njëjtën mbështetje parlamentare për të çuar përpara projektet e tij. Për të miratuar nisma të reja, do t’i duhet të negociojë me demokratët dhe të sigurojë mbështetjen e tyre.
Demokratët mund të propozojnë gjithashtu ligje që kundërshtojnë politikat e administratës republikane. Megjithatë, edhe nëse një projektligj miratohet nga të dyja dhomat, presidenti mund ta vendosë veton. Për ta rrëzuar atë, nevojitet shumica prej dy të tretash në secilën dhomë.
Një tjetër pengesë lidhet me procedurat në Senat. Për shumë projektligje, nevojiten 60 vota për të kapërcyer pengesat procedurale dhe për të kaluar në votimin përfundimtar. Kjo do të thotë se shumica demokrate nuk garanton automatikisht miratimin e të gjitha nismave të saj.
Demokratët mund të bllokojnë emërimet e Trump
Kontrolli i Senatit u jep demokratëve një tjetër instrument të rëndësishëm: mundësinë për të bllokuar ose vonuar emërimet e presidentit në poste të larta.
Emërimet e sekretarëve të kabinetit, ambasadorëve dhe gjyqtarëve federalë kërkojnë miratimin e Senatit. Kjo vlen edhe për vendet vakante në Gjykatën e Lartë.
Nëse gjatë dy viteve të mbetura të mandatit krijohet një vend vakant në Gjykatën e Lartë, demokratët do të kenë mundësi të ndikojnë nëse kandidati i propozuar nga Trump do të marrë miratimin e Senatit.
Hetime për administratën dhe presidentin
Një nga pasojat më të rëndësishme të fitores demokrate pritet të jetë shtimi i mbikëqyrjes parlamentare ndaj administratës Trump.
Përmes komisioneve të Dhomës së Përfaqësuesve, demokratët mund të nisin hetime për vendimet e qeverisë, përdorimin e fondeve publike dhe veprimtarinë e zyrtarëve të administratës.
Komisionet mund të kërkojnë dokumente, të thërrasin dëshmitarë dhe të marrin në pyetje zyrtarë të lartë. Kjo mund ta vendosë presidentin dhe bashkëpunëtorët e tij nën presion të vazhdueshëm politik dhe institucional.
Sipas raportimeve, demokratët kanë paralajmëruar se do të shqyrtojnë edhe lidhjet mes interesave të biznesit të familjes Trump dhe ushtrimit të kompetencave presidenciale.
A mund të shkarkohet Trump nga detyra?
Marrja e shumicës në Kongres u jep demokratëve mundësinë të nisin procedurën për shkarkimin e presidentit, e njohur si impeachment.
Dhoma e Përfaqësuesve mund të votojë për ngritjen e akuzave ndaj presidentit. Por kjo nuk do të thotë se ai shkarkohet automatikisht.
Për shkarkimin përfundimtar nevojitet që Senati ta shpallë fajtor me të paktën dy të tretat e votave. Pra, edhe nëse demokratët arrijnë të miratojnë akuzat në Dhomën e Përfaqësuesve, nuk mund ta largojnë Trumpin nga detyra vetëm me shumicën e tyre në Senat.
Brenda Partisë Demokratike nuk ka një qëndrim të unifikuar për nisjen e një procedure të tillë, ndërsa disa përfaqësues kanë kërkuar që partia të përqendrohet te hetimet dhe çështjet e tjera politike.
A mund të vazhdojë Trump të qeverisë pa mbështetjen e Kongresit?
Po. Presidenti amerikan ruan kompetenca të rëndësishme edhe kur partia e tij nuk kontrollon Kongresin.
Ai mund të vazhdojë të drejtojë administratën, të marrë vendime brenda kompetencave të tij dhe të përdorë urdhra ekzekutivë për të zbatuar politika që nuk kërkojnë miratimin paraprak të Kongresit.
Megjithatë, këto kompetenca kanë kufizime. Urdhrat ekzekutivë nuk mund të zëvendësojnë ligjet dhe mund të kundërshtohen në gjykata nëse shkelin Kushtetutën ose ligjet në fuqi.
Trump do të ketë gjithashtu nevojë për bashkëpunimin e Kongresit për miratimin e fondeve dhe financimin e veprimtarive të qeverisë. Nëse palët nuk arrijnë marrëveshje për buxhetin, mund të lindë rreziku i një mbylljeje të pjesshme të institucioneve federale, e njohur si government shutdown.
Presidenti ka paralajmëruar se do të përdorë veton për të kundërshtuar projektligje që nuk i mbështet, duke treguar se është i gatshëm për përplasje me shumicën e re demokrate.
Kur merr detyrën Kongresi i ri?
Pavarësisht se zgjedhjet u zhvilluan më 3 nëntor, anëtarët e rinj të Kongresit nuk marrin menjëherë detyrën.
Kongresi i ri do të nisë punën më 3 janar 2027. Deri atëherë, Dhoma e Përfaqësuesve dhe Senati do të vazhdojnë të funksionojnë me përbërjen aktuale, ndërsa ligjvënësit e zgjedhur do të përgatiten për marrjen e detyrës.
Kjo periudhë mund të shoqërohet me negociata të vështira për financimin e qeverisë dhe çështje të tjera që duhet të zgjidhen përpara përfundimit të vitit.
Në këtë mënyrë, humbja e shumicës në Kongres nuk e largon Trumpin nga pushteti, por ndryshon kushtet në të cilat ai do të qeverisë. Për dy vitet e fundit të mandatit, presidenti do të duhet të përballet me një Kongres që kontrollohet nga demokratët, të cilët do të kenë më shumë mundësi për të bllokuar nismat e tij, për të kontrolluar administratën dhe për të ndikuar në drejtimin e politikave amerikane. /
