Ku takohen shqiptarët e Michiganit: xhamitë, kishat, teqeja dhe shkollat e së shtunës që mbajnë gjallë komunitetin
Nga Albanian American Moslem Society e vitit 1949 dhe Qendra Islamike Shqiptare në Harper Woods (1963), te teqeja bektashiane në Taylor (1954) dhe shkollat shqipe të së shtunës — institucionet e ndërtuara brez pas brezi janë vendi ku komuniteti shqiptar i Metro Detroitit martohet, vajton, mëson gjuhën dhe pret të ardhurit e rinj.
DETROIT, Michigan — Shqiptari i parë i Michiganit mbërriti në fillim të shekullit të kaluar, kur të rinj nga trevat shqiptare kërkonin punë në industrinë e automobilave të Detroitit. Sot, më shumë se një shekull më vonë, komuniteti shqiptar i Michiganit — një nga më të vjetrit dhe më të organizuarit në Amerikë — jeton dhe bashkohet në institucionet që brezat paraardhës ndërtuan me sakrifica: xhami, teqe, kisha dhe shkolla.
Shoqëria Myslimane Shqiptaro-Amerikane (Albanian American Moslem Society), e themeluar në vitin 1949, ishte ndër organizatat e para shqiptare fetare në Shtetet e Bashkuara. Sot Qendra Islamike Shqiptare në Harper Woods, e themeluar në vitin 1963, mbetet një nga xhamitë shqiptare më të vjetra në Amerikë dhe një pikë takimi qendrore për familjet shqiptare të zonës.
Një traditë tjetër e veçantë e komunitetit është teqeja bektashiane në Taylor, e themeluar në vitin 1954 — një institucion që dëshmon rrënjët e thella të bektashizmit shqiptar edhe në diasporë. Krahas tyre, Kisha Ortodokse Shqiptare dhe kishat katolike shqiptare janë shtëpi shpirtërore për familjet e besimit të krishterë, duke mbajtur gjallë traditat fetare dhe festat shqiptare.
Por roli i këtyre institucioneve shkon shumë përtej liturgjisë. Sallat e tyre presin dasma, gëzime dhe mortje; oborret e tyre organizojnë festa kombëtare si 28 Nëntori; dhe shkollat e së shtunës që funksionojnë pranë tyre mësojnë fëmijët e lindur në Amerikë të shkruajnë dhe lexojnë shqip.
Për një familje të re që sapo ka mbërritur nga Shqipëria, Kosova apo Maqedonia e Veriut, këto institucione janë shpesh adresa e parë: këtu gjenden mësuesi i parë i anglishtes, këshilla e parë për punën, dhe — më e rëndësishmja — ndjenja se nuk je i vetëm në një vend të huaj.
Historianët e komunitetit thonë se formula që e mbajti gjallë identitetin shqiptar në Michigan ishte pikërisht kjo: institucione të forta, të ndërtuara nga vet komuniteti, që nuk lejuan që brezat e rinj të shkëputeshin as nga gjuha, as nga njëri-tjetri.
Në një kohë kur valët e reja të emigracionit vazhdojnë të mbërrijnë, këto institucione mbeten shtylla e komunitetit — vendi ku shqiptari i Michiganit, si një shekull më parë, e fillon jetën e re me një dorë që i zgjatur nga një i veti.
