Memorial Day: Kujtesa që mban gjallë një komb
Çdo vit, të hënën e fundit të muajit maj, miliona amerikanë mbushin rrugët, parqet, plazhet dhe oborret e shtëpive për të shënuar fillimin jozyrtar të verës. Flamujt valëviten në çdo qytet, familjet mblidhen për piknikë dhe autostradat mbushen me udhëtarë. Por përpara se të jetë një fundjavë pushimi, Memorial Day është diçka shumë më e thellë: është dita kur një komb ndalet për të kujtuar ata që nuk u kthyen kurrë në shtëpi.
Historia e kësaj dite nis pas American Civil War, konfliktit më të përgjakshëm në historinë amerikane. Në vitet që pasuan luftën, komunitete në shumë shtete filluan të vendosnin lule mbi varret e ushtarëve të rënë. Kjo traditë u njoh fillimisht si “Decoration Day” – Dita e Zbukurimit të Varreve. Më 1868, organizata e veteranëve e njohur si Grand Army of the Republic shpalli 30 majin si ditën kombëtare të nderimit për ushtarët e vrarë në luftë. Me kalimin e dekadave, kuptimi i saj u zgjerua për të përfshirë të gjithë amerikanët që kanë humbur jetën në shërbim të vendit. Në vitin 1971, Memorial Day u bë zyrtarisht festë federale dhe u vendos të kremtohej të hënën e fundit të majit.
Por rëndësia e kësaj dite nuk qëndron vetëm në historinë e saj. Memorial Day është një reflektim mbi çmimin e lirisë. Çdo emër i gdhendur në një memorial, çdo kryq i bardhë në një varrezë ushtarake, çdo fotografi e një djali apo vajze që nuk u kthye nga fronti, përfaqëson një jetë të ndërprerë dhe një familje që mbeti përgjithmonë me një vend bosh në tryezë.
Në një kohë kur politika amerikane është e polarizuar dhe debatet publike shpesh ndajnë qytetarët në kampe të kundërta, Memorial Day mbetet një nga ato pak momente që kujton se ekziston diçka më e madhe se përkatësia politike. Ushtarët që ranë në World War I, World War II, Korean War, Vietnam War, në Irak apo Afganistan, nuk sakrifikuan për një parti. Ata sakrifikuan për një ide: se një shoqëri e lirë vlen të mbrohet, edhe kur kostoja është jeta vetë.
Kjo është arsyeja pse Memorial Day nuk duhet të reduktohet vetëm në një fundjavë të gjatë pushimi. Pushimi është i merituar. Festimi me familjen është pjesë e traditës amerikane. Por nëse humbet kujtesa, humbet edhe kuptimi. Një komb që nuk kujton sakrificat mbi të cilat është ndërtuar, rrezikon të marrë si të mirëqena liritë që gëzon.
Mesazhi i kësaj dite është po aq aktual sot sa ishte një shekull më parë. Demokracia nuk është një gjendje e përhershme. Liria nuk është një e drejtë që mbijeton vetë. Institucionet, kushtetuta, të drejtat civile dhe siguria kombëtare kërkojnë qytetarë që i vlerësojnë dhe i mbrojnë. Memorial Day na kujton se brezat e mëparshëm paguan çmimin më të lartë për këto vlera dhe se përgjegjësia për t’i ruajtur ato kalon tani tek brezat e sotëm.
Për komunitetet e emigrantëve, përfshirë shqiptarët në Amerikë, kjo ditë ka një domethënie të veçantë. Shumë prej tyre erdhën në Shtetet e Bashkuara duke kërkuar mundësi, siguri dhe liri që nuk i gjenin në vendet e origjinës. Memorial Day është një kujtesë se këto mundësi nuk janë krijuar rastësisht. Ato janë ndërtuar dhe mbrojtur nga breza njerëzish që vendosën detyrën mbi interesin personal dhe shërbimin mbi rehatinë.
Në fund, Memorial Day nuk është një ditë për luftën. Është një ditë për kujtesën. Nuk është një ditë për fitoret ushtarake, por për humbjet njerëzore që qëndrojnë pas tyre. Është dita kur Amerika ndalet për një çast, ul zhurmën e përditshme dhe kujton ata që nuk patën mundësinë të plakën, të krijojnë familje apo të shijojnë paqen që ndihmuan të siguronin për të tjerët.
Dhe ndoshta ky është mesazhi më i rëndësishëm i Memorial Day: se mirënjohja nuk matet me fjalë të mëdha apo ceremoni solemne. Ajo matet me kujtesë. Sepse një komb që kujton të rënët e tij, kujton njëkohësisht edhe vlerat për të cilat ata ranë. Dhe pikërisht aty fillon përgjegjësia e çdo brezi për ta mbajtur gjallë trashëgiminë e tyre.
