Mes besimit dhe identitetit: Roli ne rritje i kishës në jetën e komunitetit shqiptar sot

Kryetari i ri i Këshillit të Kishës Ortodokse Shqiptare të Shën Thomait është zgjedhur Aleksandër Kume, një i ri 27-vjeçar i lindur në Shtetet e Bashkuara, por i lidhur ngushtë me jetën dhe traditat shqiptare. Për të njohur më nga afër profilin e tij dhe vizionin që ai sjell në drejtimin e kishës, zhvilluam këtë intervistë mbi rolin e tij dhe rëndësinë e kishës në komunitetin ortodoks shqiptar.

Kush është Aleksandër Kume në pak fjalë për lexuesit tanë?

Jam një 27-vjeçar shqiptar-amerikan i rritur me rrënjë të thella si në besim ashtu edhe në trashëgimi. Kam studiuar Financë në Oakland University dhe kam ndërtuar përvojë profesionale si në fushën e financës, ashtu edhe aktualisht në sektorin e supply chain në industrinë automotive. Por përtej karrierës sime, jam dikush që është formësuar thellësisht nga besimi Ortodoks Shqiptar dhe nga sakrificat që bëri familja ime që unë të mund ta mbaja atë besim përpara. Gjithçka që bëj, qoftë profesionalisht apo brenda kishës, udhëhiqet nga një ndjenjë detyre ndaj Zotit, ndaj familjes sime dhe ndaj popullit shqiptar.

Si e përjetuat zgjedhjen tuaj si kryetar i ri i Kishës Ortodokse Shqiptare të Shën Thomait?

Kur komuniteti më besoi, reagimi im i parë ishte një ndjenjë e thellë përulësie dhe mirënjohjeje, para së gjithash ndaj Zotit. Besoj vërtet që asgjë në jetë nuk ndodh rastësisht. Zoti na vendos aty ku na nevojitet dhe e ndjeva atë thirrje thellë. Kisha Ortodokse Shqiptare e Shën Thomait ka qenë shtyllë e këtij komuniteti për gati një shekull dhe të besuarit me drejtimin e saj drejt kapitullit të ardhshëm është diçka që nuk e marr lehtë. Ata që erdhën para meje, nga themeluesit që e ndërtuan këtë kishë me duart e tyre dhe me para të fituara me mund, deri tek priftërinjtë dhe anëtarët e bordit që e mbajtën gjallë gjatë dekadave të vështira, bënë një punë të jashtëzakonshme. Tani është përgjegjësia ime, dhe përgjegjësia e gjithë këtij komuniteti, të nderojmë trashëgiminë e tyre duke e çuar kishën në një nivel edhe më të lartë. E pranova këtë rol me gjithë zemër dhe me një lutje të thellë që Zoti të më japë urtësinë për të shërbyer mirë.

Çfarë do të thotë për ju kjo përgjegjësi në një moshë kaq të re?

Do të thotë që komuniteti beson te gjenerata e ardhshme dhe kjo më mbush me një qëllim të madh. Në moshën 27-vjeçare, e kuptoj që disa mund të pyesin nëse dikush i moshës sime është gati për këtë lloj përgjegjësie. Por mendoj se rinia, kur bashkohet me besimin dhe vendosmërinë, është në fakt një avantazh. Sjell energji, sjell gatishmëri për të provuar gjëra të reja dhe sjell dashuri të vërtetë për këtë komunitet. Më e rëndësishmja, sjell një angazhim ndaj Zotit që e rrënjos gjithçka tjetër. Ky rol më kujton çdo ditë që ne nuk jemi thjesht duke menaxhuar një ndërtesë. Ne jemi kujdestarë të një shtëpie të Zotit, një vend ku njerëzit vijnë të gjejnë paqe, të marrin sakramentet, të pagëzojnë fëmijët e tyre, të vajtojnë të dashurit e tyre dhe të festojnë festat e mëdha të besimit tonë. Ajo barrë është e shenjtë dhe e mbaj me të dyja, nderim dhe gëzim. Qëllimi im është ta bëj këtë kishë kaq të gjallë, kaq plot njerëz dhe shpirt, që gjeneratat që vijnë, fëmijët e fëmijëve tanë, të shikojnë pas dhe të thonë: këtu u rrënjos besimi ynë.

Si ka ndikuar fakti që jeni lindur dhe rritur në SHBA në formimin tuaj shpirtëror dhe kulturor?

Të rritesh në Amerikë si fëmijë i emigrantëve shqiptarë është një përvojë unike. Kishte momente kur disa mendonin se isha shumë shqiptar dhe të tjerë që mendonin se nuk isha shqiptar mjaftueshëm. Por gjithmonë e dija saktësisht kush isha. U rrita në një shtëpi ku flitej vetëm shqip, ku traditat mbaheshin dhe ku besimi jetohej, jo vetëm diskutohej. Gjyshja ime ishte e para që më mësoi të bëj shenjën e kryqit. Babai dhe nëna ime siguruan që të mund të lexoja, shkruaja dhe flisja shqip rrjedhshëm. Pa ta, asgjë nga kjo nuk do të ishte e mundur. Amerika më dha mundësi dhe jam thellësisht mirënjohës për këtë. Por besimi Ortodoks dhe identiteti shqiptar më dhanë rrënjë dhe rrënjët janë ato që të mbajnë në këmbë kur vijnë stuhitë e jetës. Të lindurit dhe rritja këtu më dhanë gjithashtu një perspektivë që mendoj se i shërben kishës mirë. Kuptoj të dy botët. Kuptoj çfarë sakrifikoi gjenerata e emigrantëve dhe kuptoj gjithashtu çfarë u nevojitet të rinjve të lindur këtu për t’u ndjerë të lidhur me diçka më të madhe se vetja.

Sa e fortë ka qenë lidhja juaj me identitetin shqiptar gjatë rritjes në Amerikë?

Shumë e fortë. Gjithmonë kam kërkuar miq shqiptarë dhe edhe sot, në moshën 27-vjeçare, miqtë e mi më të ngushtë janë të gjithë shqiptarë, nga Pogradeci, Korça, Tirana, Shkodra, Tuzi, Tetova dhe Prishtina. Mund të jemi nga rajone të ndryshme dhe të praktikojmë fe të ndryshme, por identiteti ynë është shqiptar. Kam një thënie që e ndaj me familjen dhe miqtë e mi: “Kam lindur në Shtetet e Bashkuara jo nga zgjedhja, por nga lufta, sepse askush nuk dëshiron të rritet në vende të huaja. Por ne shqiptarët rritemi në vende të huaja për shkak të keqmenaxhimit të qeverisë atje.” Ky vetëdijësim nuk më ka bërë kurrë të hidhëruar, por më ka bërë më të angazhuar për të nderuar atë që sakrifikuan prindërit e mi dhe për të siguruar që komuniteti shqiptar këtu në Michigan të jetë i fortë, i bashkuar dhe krenar.

Cili ka qenë roli i familjes suaj në afrimin tuaj me fenë dhe komunitetin?

Familja ime është themeli i gjithçkaje. Kur isha i vogël, shikoja gjyshen time të bënte shenjën e kryqit çdo natë para se të shkonte për të fjetur. Ai imazh nuk më ka lënë kurrë. Ajo ishte hyrja ime e parë në Krishterimin Ortodoks. Ajo shpjegonte se jemi Ortodoksë Shqiptarë dhe ndante histori nga vendlindja e saj në Pogradec, histori për nënën e saj, e cila ishte një grua shumë e devotshme Ortodokse. Ato histori mbollën një farë tek unë. Gjyshja ime e mbajti besimin qetësisht dhe përulshëm, ashtu siç bënte gjenerata e vjetër, jo me deklarata të mëdha, por me devotshmëri të përditshme. Kur ajo ndërroi jetë, ajo farë filloi të rritet. Kuptova që besimi nuk është thjesht diçka që trashëgon, por diçka që duhet ta zgjedhësh, ta ushqesh dhe ta jetosh. Prindërit e mi e forcuan këtë duke siguruar që të flisja gjuhën, të njihja historinë dhe të kuptoja çfarë do të thotë kisha jo vetëm shpirtërisht, por edhe kulturalisht dhe historikisht për popullin tonë.

Si lindi lidhja juaj me Kishën e Shën Thomait?

Kur isha i vogël, shkoja në kishë kryesisht për Pashkë dhe Krishtlindje, pasi prindërit e mi kishin orare shumë të zëna dhe jetonim rreth 50 minuta larg. Por pas ndarjes nga jeta të gjyshes sime, gjithçka ndryshoi. Filluam të shkonim çdo të diel në Kishën Ortodokse Shqiptare të Shën Thomait. Kisha nevojë për një vend ku të gjeja paqe, paqe të vërtetë, dhe e gjeta atje. Ka diçka të veçantë në hyrjen në atë kishë dhe dëgjimin e Liturgjisë Hyjnore në gjuhën shqipe që prek thellë shpirtin në një mënyrë që asgjë tjetër nuk mund ta arrijë. Ishte pikërisht ajo që gjyshja ime më kishte mësuar të çmoja. Që nga ajo e diel e tutje, nuk kam ndalur së shkuari. Kisha u bë shtëpia ime shpirtërore dhe komuniteti u bë familja ime. Me kalimin e kohës, fillova të angazhohem më shumë, të kuptoja historinë e kishës më thellë dhe të ndihesha i thirrur të shërbej. Shën Thomai nuk është thjesht një ndërtesë. Është gati 100 vjet histori, lutje dhe sakrificë Ortodokse Shqiptare në tokën e Michiganit.

Çfarë ju motivoi të merrni një rol drejtues në kishë?

Dashuria. Thjesht dashuria për Zotin dhe për popullin tim shqiptar. E dua besimin Ortodoks dhe gjithçka që ai përfaqëson: liturgjinë e lashtë, sakramentet, ikonat dhe vazhdimësinë e një besimi që ka mbijetuar shekuj persekutimi dhe presioni. Dhe e dua thellësisht popullin shqiptar. Fan Noli, peshkopi i madh dhe themelues i Kishës Ortodokse Shqiptare në Amerikë, luftoi që shqiptarët të dëgjonin Ungjillin dhe të adhuronin Zotin në gjuhën e tyre amtare. Ai luftoi për dinjitetin tonë si popull para Zotit. Dua ta mbaj atë dritë. Dua që kjo kishë të jetë një vend ku çdo shqiptar që hyn dëgjon liturgjinë në gjuhën e stërgjyshërve të tij, ndihet si në shtëpi dhe largohet i ushqyer shpirtërisht. E mora këtë rol drejtues sepse besoj që, me vizionin e duhur, energjinë e duhur dhe mbi të gjitha hirin e Zotit, kjo kishë mund të lulëzojë për shumë gjenerata.

Si e shihni rolin e kishës në jetën e komunitetit shqiptar në Michigan sot?

Roli i kishës është para së gjithash shpirtëror. Është vendi ku marrim sakramentet, ku pagëzohemi, krizmohemi, martohemi dhe ku varrosemi me lutjet e besimtarëve rreth nesh. Por në një komunitet diaspore si i yni, kisha shërben gjithashtu si zemra e gjallë e identitetit shqiptar. Është aty ku flitet gjuha, ku ruhen traditat dhe ku një fëmijë i lindur në Michigan mëson se është pjesë e diçkaje të lashtë dhe të bukur që shtrihet nëpër gjenerata. Në një botë që lëviz shumë shpejt dhe ku identitetet mund të zbehen lehtë, kisha është spirancë. Është një vend i përkatësisë. Kur dikush hyn dhe dëgjon shqipen, dëgjon liturgjinë në gjuhën amtare dhe sheh ikonat e shenjtorëve, diçka lëviz brenda tij që asnjë institucion tjetër nuk mund ta zëvendësojë. Kjo është arsyeja pse Kisha Ortodokse Shqiptare e Shën Thomait, e cila ka qëndruar për gati 97 vjet në Michigan, nuk është thjesht një kishë. Është një thesar dhe duhet ta trajtojmë si të tillë.

Cilat janë sfidat kryesore me të cilat përballet kisha aktualisht?

Sfida më e rëndësishme që shoh është se shumë shqiptarë në Michigan që identifikohen si Ortodoksë nuk vijnë në kishën tonë. Gjatë këtyre muajve të fundit kemi bërë një punë të jashtëzakonshme duke rikthyer shumë njerëz që ishin larguar për arsye të ndryshme dhe kjo ka qenë shumë inkurajuese. Megjithatë, ka ende shumë Ortodoksë Shqiptarë që frekuentojnë kishat greke në vend që të vijnë në kishën e vetme Ortodokse Shqiptare që ka ekzistuar në Michigan për 97 vjet. Kjo është diçka që më prek personalisht dhe thellësisht, sepse kjo kishë u themelua pikërisht që shqiptarët të kenë liturgjinë e tyre në gjuhën e tyre dhe në komunitetin e tyre. I detyrohemi kujtimit të atyre themeluesve dhe trashëgimisë së Fan Nolit ta bëjmë Shën Thomain shtëpinë shpirtërore të çdo personi Ortodoks Shqiptar në këtë shtet. Po punojmë pa u lodhur për ta bërë këtë realitet.

Cili është vizioni juaj për të ardhmen e kishës?

Vizioni im është një kishë që është plot jetë. Dua të arrij pikën ku problemi ynë më i madh një të diel në mëngjes është se nuk kemi vende të mjaftueshme, ku njerëzit qëndrojnë në këmbë sepse kisha është kaq plot besimtarë. Dua që Shën Thomai të jetë zemra rrahëse e komunitetit Ortodoks Shqiptar jo vetëm në Michigan, por një model për kishat shqiptare në të gjithë Amerikën. Kemi një kalendar të pasur eventesh të planifikuara për këtë vit që besoj se do të ndihmojë në ndërtimin e atij shpirti komuniteti. Më 9 maj kemi festimin e Ditës së Nënës. Më 24 maj kemi Bekimin e Varreve për Ditën e Kujtimit, ku do të nderojmë kujtimin e priftit tonë të mëparshëm që u bë peshkop, Peshkop Nikon, si dhe besimtarë të tjerë Ortodoksë Shqiptarë që kanë ndërruar jetë. Më 31 maj kemi Liturgjinë Hyjnore të Rrëshajëve të Shenjta, e ndjekur nga pikniku vjetor dhe festimi i fundit të Shkollës së së Dielës, i cili do të përfshijë lojëra, shtëpi kërcyese dhe aktivitete për të gjithë fëmijët. Kemi një festival veror aktualisht në fazën e planifikimit. Në tetor festojmë Ditën Festive të Shën Thomait. Në nëntor kemi darkën tonë vjetore bamirëse të Falënderimit dhe eventin Feather Bingo. Më 28 nëntor festojmë Ditën e Pavarësisë Shqiptare. Dhe në dhjetor kemi Ditën Festive të Shën Nikollës, e ndjekur nga një festë për fëmijët, si dhe shfaqjen tonë të Krishtlindjes. Këto nuk janë thjesht evente. Ato janë gjaku i jetës së një komuniteti dhe mënyra se si i mbajmë njerëzit tanë të lidhur me Zotin dhe me njëri-tjetrin.

A planifikoni ndryshime apo iniciativa të reja gjatë mandatit tuaj?

Absolutisht. Jam gjithmonë i hapur ndaj ndryshimeve kur ato i shërbejnë misionit të kishës. Aktualisht jemi në fazën e planifikimit për një festival veror i cili, nëse realizohet siç shpresojmë, do të jetë një mundësi e mrekullueshme për të bashkuar komunitetin më të gjerë, jo vetëm besimtarët tanë të rregullt, por edhe shqiptarët dhe miqtë e komunitetit që mund të mos jenë ende të lidhur me Shën Thomaun. Përtej kësaj, po investojmë në zgjerimin e pranisë sonë dixhitale nëpërmjet faqes sonë të internetit të rinovuar dhe pranisë në Facebook, si dhe nëpërmjet platformave shtesë të mediave sociale që po përgatitemi të hapim. Duam që njerëzit të mund të na gjejnë, të shohin jetën që ndodh brenda kësaj kishe dhe të ndihen të ftuar para se të hyjnë nëpërmjet dyerve. Çdo iniciativë që prezantojmë ka të njëjtin qëllim: të sjellë më shumë njerëz në marrëdhënie me Zotin dhe me këtë komunitet.

Si mendoni të tërhiqni më shumë të rinj drejt kishës?

Të rinjtë vijnë kur ndihen që një komunitet është i gjallë, mikpritës dhe relevant për jetën e tyre. Sa më shumë evente dhe aktivitete t’u ofrojmë, aq më shumë do të vijnë, dhe pastaj çelësi është të sigurohemi që të ndihen si në shtëpi, që të qëndrojnë dhe të sjellin miqtë e tyre. Kohët e fundit festuam Ditën Festive të Shën Thomait dhe numri i të rinjve që morën pjesë ishte vërtet inkurajues. Shkolla jonë e së Dielës ka qenë në rritje, me më shumë fëmijë që hyjnë nëpërmjet dyerve, dhe jemi duke pritur me padurim nisjen e sezonit të ri të Shkollës së së Dielës, me datën zyrtare të fillimit që do të shpallet së shpejti. Më 31 maj po organizojmë një festim të madh të fundit të vitit për fëmijët e Shkollës së së Dielës, me lojëra, shtëpi kërcyese dhe piknik të plotë, sepse kur fëmijët kanë kujtime të gëzueshme të lidhura me kishën, i mbajnë ato kujtime gjatë gjithë jetës. Në dhjetor do të mbajmë një festim të bukur të Ditës Festive të Shën Nikollës me një festë të veçantë për fëmijët, si dhe shfaqjen tonë të Krishtlindjes, e cila është gjithmonë një moment kuptimplotë dhe i gëzueshëm për familjet dhe të rinjtë. Këto momente kanë rëndësi. Liturgjia është qendra e besimit tonë, por eventet ndërtojnë marrëdhëniet që i sjellin njerëzit përsëri tek liturgjia. Dua që të rinjtë shqiptarë ta shohin Shën Thomaun jo si një vend ku shkojnë gjyshërit e tyre, por si kishën e tyre, një vend që u përket atyre.

Çfarë roli duhet të luajë kisha në ruajtjen e gjuhës shqipe?

Kisha Ortodokse Shqiptare ka një detyrim të shenjtë ndaj gjuhës shqipe dhe ai detyrim është i shkruar në vetë themelimin e saj. Kisha Ortodokse Shqiptare në Amerikë lindi nga Incidenti i Hudsonit, një moment në Massachusetts që tronditi komunitetin shqiptar deri në palcë. Një prift grek refuzoi të varroste një shqiptar me emrin Kristaq Dishnica thjesht sepse ishte shqiptar. Ajo padrejtësi ishte shkëndija që lëvizi Fan Nolin dhe të tjerët të luftonin jo vetëm për të drejtën e shqiptarëve të adhuronin në gjuhën e tyre, por për dinjitetin tonë para Zotit. Ai moment themelues përhapi një bindje në të gjithë komunitetet Ortodokse Shqiptare në Amerikë: kudo ku ka një popullatë të rëndësishme Ortodokse Shqiptare, duhet të ketë një kishë që u shërben atyre në gjuhën e tyre. Kisha Ortodokse Shqiptare e Shën Thomait në Michigan qëndron si një shprehje e drejtpërdrejtë e asaj bindjeje. Gjuha shqipe në liturgji prandaj nuk është thjesht një traditë. Është një deklaratë se Zoti na dëgjon edhe në shqip, se gjuha jonë është e denjë për altarin. Nuk duhet ta harrojmë kurrë këtë.

Si mund të forcohet ndjenja e komunitetit përmes aktiviteteve kishtare?

Komuniteti ndërtohet nëpërmjet përvojave të përbashkëta, nëpërmjet momenteve që njerëzit i kujtojnë dhe i mbajnë me vete. Kur mblidhemi së bashku për Liturgjinë Hyjnore, kur festojmë festat e mëdha të kishës, kur bekojmë varret e të vdekurve tanë besnikë në Ditën e Kujtimit, kur ulemi së bashku në një darkë bamirëse të Falënderimit, këto momente enden bashkë një komunitet. Këtë vit kemi një kalendar të pasur dhe kuptimplotë. Kemi festimin e Ditës së Nënës më 9 maj, Bekimin e Varreve më 24 maj, Liturgjinë e Rrëshajëve dhe piknikun e fëmijëve më 31 maj, festivalin veror aktualisht në fazën e planifikimit, Ditën Festive të Shën Thomait në tetor, darkën tonë vjetore bamirëse Feather Bingo në nëntor, festimin e Ditës së Pavarësisë Shqiptare më 28 nëntor dhe në dhjetor Ditën Festive të Shën Nikollës me një festim për fëmijët dhe shfaqjen tonë të Krishtlindjes. Secili prej këtyre eventeve shërben një qëllim të dyfishtë. Thellohet marrëdhënia jonë me Zotin nëpërmjet jetës liturgjike të kishës dhe forcohen lidhjet tona me njëri-tjetrin si komunitet shqiptar. Komuniteti nuk ndërtohet në një të diel të vetme. Ndërtohet të diel pas të diele, event pas eventi, bisedë pas bisede.

A ka plane për bashkëpunime me organizata të tjera shqiptare në Michigan?

Ka plane në zhvillim, por ende asgjë nuk është shpallur zyrtarisht. Ajo që mund të them është se vizioni im për këtë kishë shtrihet përtej mureve tona. Besoj që Kisha Ortodokse Shqiptare e Shën Thomait duhet të jetë një pikë tubimi dhe partner për të gjithë komunitetin shqiptar në Michigan, pavarësisht nga prejardhja fetare apo rajonale. Jemi të gjithë shqiptarë dhe ka forcë të jashtëzakonshme në unitet. Kur ato bashkëpunime të jenë gati të shpallen, komuniteti do të jetë i pari që do ta dijë.

Si e shihni përdorimin e teknologjisë dhe rrjeteve sociale për të afruar besimtarët?

Teknologjia dhe mediat sociale janë ndër mjetet më të mëdha që kemi sot në dispozicion për të përhapur mesazhin e kishës dhe do të dështonim në misionin tonë nëse nuk i përdornim mirë. Kemi nisur tashmë një faqe interneti të rinovuar dhe një prani të re në Facebook, dhe po punojmë aktivisht për t’u zgjeruar në platforma shtesë. Kur dikush sheh një video të Liturgjisë sonë Hyjnore, ose një foto nga një prej eventeve tona komunitare, ose një postim rreth historisë së kishës sonë, ky mund të jetë hapi i parë në rrugëtimin e tyre të kthimit tek besimi. Në fakt, ju gjetëm, gazetarin që më interviston sot, nëpërmjet mediave sociale, gjë që është një shembull i përsosur se sa të fuqishme mund të jenë këto mjete për lidhjen e njerëzve. Vetë besimi nuk ka ndryshuar. Liturgjia është e njëjta liturgji e lashtë, sakramentet janë të njëjtat sakramente, e vërteta është e përjetshme. Por mënyrat se si i arrijmë njerëzit duhet t’i flasin botës në të cilën jetojnë. Mediat sociale na lejojnë të takojmë njerëzit aty ku janë.

A do të ketë programe edukative për fëmijë dhe të rinj?

Arsimi është absolutisht qendror për misionin tonë. Shkolla jonë e së Dielës është aktualisht në vazhdim dhe do të mbyllë vitin e saj me një festim të mrekullueshëm më 31 maj, një piknik të madh në natyrë me lojëra dhe shtëpi kërcyese për të gjithë fëmijët. Data e fillimit të sezonit të ri të Shkollës së së Dielës është ende duke u përcaktuar dhe presim me padurim t’i mirëpresim të gjithë përsëri kur të vijë ajo kohë. Shkolla e së Dielës luan një rol jetësor në ndihmimin e të rinjve tanë të zhvillojnë një marrëdhënie të vërtetë dhe të qëndrueshme me Krishtin dhe me kishën. Në dhjetor do të nderojmë Shën Nikollën, mbrojtësin e dashur të fëmijëve, me një liturgji të veçantë dhe një festim kushtuar anëtarëve më të rinj të komunitetit tonë, bashkë me shfaqjen tonë të Krishtlindjes. Besimi im është se nëse investojmë tek fëmijët tani, nëse rriten me kujtime të gëzueshme dhe kuptimplota të kësaj kishe, nuk do ta lënë kur të bëhen të rritur. Do të sjellin fëmijët e tyre. Kështu mbijeton dhe lulëzon një kishë nëpër gjenerata.

Si mund të përfshihen më shumë familjet e reja në jetën e kishës?

Familjet janë blloqet ndërtuese të çdo kishe dhe mirëpritja e tyre është gjithçka. Përshtypja e parë ka rëndësi të jashtëzakonshme. Kur një familje e re hyn nëpërmjet dyerve të Shën Thomait për herë të parë, duhet të ndihet menjëherë si në shtëpi. Kjo do të thotë të pritet ngrohtësisht, të prezantohet me të tjerët dhe që fëmijët e tyre të mirëpriten në Shkollën e së Dielës. Përtej atij viziti të parë, duhet t’u ofrojmë arsye të kthehen: kremtime liturgjike kuptimplota, evente të orientuara për familjet, një komunitet ku fëmijët e tyre mund të bëjnë miq që ndajnë besimin dhe trashëgiminë e tyre. Eventet tona të ardhshme, festimi i Ditës së Nënës, pikniku i fëmijëve, festivali veror, Dita Festive e Shën Nikollës dhe shfaqja e Krishtlindjes, janë të gjitha mundësi për të arritur familje të reja dhe për t’u treguar se si duket jeta në Shën Thomai. Sapo një familje ndjen që kjo kishë u përket atyre, bëhet pjesë e indit të komunitetit dhe ndihmon të sjellë të tjerët.

Çfarë rëndësie ka për ju transparenca dhe komunikimi me komunitetin?

Transparenca dhe komunikimi nuk janë thjesht vlera për mua. Ato ishin qendrore në arsyen pse komuniteti zgjodhi të më zgjidhte mua. Besoj që njerëzit e kësaj kishe kanë të drejtën e plotë të dinë çfarë ndodh brenda saj: si po rritemi, çfarë sfidash përballojmë, çfarë planesh po bëhen. Jam dikush që flet hapur dhe drejtpërdrejt dhe do t’i mbaj gjithmonë komunitetin bashkë me mua, në vend që të marr vendime pas dyerve të mbyllura. Kjo vlen jo vetëm për komunitetin tonë të kishës, por për komunitetin më të gjerë shqiptar në Michigan dhe përtej. Shën Thomai u përket të gjithë shqiptarëve dhe dera ime dhe telefoni im janë gjithmonë të hapura.

Çfarë roli luan besimi në jetën tuaj personale?

Zoti është në qendër të gjithçkaje në jetën time. Pa Të, asgjë nga kjo nuk do të ishte e mundur, as ky rol, asnjë nga begatitë që kam marrë. Zgjohem çdo mëngjes duke falënderuar Zotin për jetën që më ka dhënë dhe shkoj për të fjetur duke e falënderuar sërish. Edhe në momentet e vështira, dhe ka pasur shumë, mbahem pas njohurisë se Ai është Alfa dhe Omega, se Ai sheh çfarë unë nuk mund ta shoh dhe se Ai di çfarë është më mirë për mua edhe kur unë nuk di. Besimi im nuk është diçka që e praktikoj vetëm të dielave. Është lentja nëpërmjet së cilës e shoh botën, themeli nën gjithçka që bëj. Besimi Ortodoks, me liturgjinë e tij të lashtë, agjërimet e tij, festat e tij, ikonat dhe lutjet e tij, i jep strukturë dhe thellësi asaj marrëdhënieje të përditshme me Zotin. Jam mirënjohës çdo ditë që u rrita në të.

Si e përkufizoni ju marrëdhënien midis fesë dhe identitetit kombëtar shqiptar?

Marrëdhënia midis besimit dhe identitetit kombëtar shqiptar është një nga aspektet më të bukura dhe unike të të qenit shqiptar. Historikisht, shqiptarët kanë demonstruar gjithmonë se besimi dhe kombi nuk janë në konflikt. Ata mund dhe duhet të bashkëjetojnë në harmoni. Zgjimi kombëtar shqiptar dhe themelimi i Kishës Ortodokse Shqiptare janë të ndërthurura thellësisht. Fan Noli ishte njëkohësisht peshkop dhe një nga zërat e mëdhenj të vetëdijes kombëtare shqiptare. Kisha që ai themeloi ishte një deklaratë pavarësie shpirtërore po aq sa ishte një deklaratë dinjiteti kombëtar. Në diasporë, kjo marrëdhënie bëhet edhe më e dukshme dhe jetike, sepse kisha shpesh është institucioni i vetëm ku dëgjohet gjuha shqipe, ku mbahen traditat shqiptare, ku komuniteti mblidhet si shqiptarë. Besimi ruan identitetin dhe identiteti i jep besimit një kontekst kulturor të gjallë. Të dyja janë, për ne, të pandashme.

Si mund të ruhet balanca mes traditës dhe realitetit modern amerikan?

Kjo është një nga pyetjet më të thella me të cilat përballet çdo komunitet diaspore. Shumë njerëz që u rritën këtu jetojnë jetë plotësisht amerikane dhe kjo nuk është gjë e keqe. Amerika u ka dhënë familjeve tona mundësi dhe liri. Por integrimi nuk duhet të nënkuptojë kurrë fshirjen. Mënyra se si e gjejmë atë balancë në Shën Thomai është nëpërmjet vetë liturgjisë. E kremtojmë Liturgjinë Hyjnore si në shqip ashtu edhe në anglisht, duke nderuar traditën ndërkohë që e bëjmë të arritshme për ata që janë lindur këtu dhe gjuha e parë e të cilëve është anglishtja. Kjo është pikërisht ajo që kishte parashikuar Fan Noli, një kishë që u shërben shqiptarëve në gjuhën që mund ta kuptojnë, pa kompromentuar besimin e lashtë. Përtej liturgjisë, eventet tona dhe jeta jonë komunitare i ndërthurin të dy botët. Festojmë Ditën e Pavarësisë Shqiptare krahas festave amerikane, nderojmë ditët festive të shenjtorëve tanë ndërkohë që organizojmë festivale dhe piknikë që ndihen mikpritës për të gjithë. Tradita na jep rrënjët. Bota moderne është toka në të cilën rritemi. Të dyja janë të nevojshme.

A mendoni se të rinjtë shqiptarë në diasporë po largohen nga feja? Pse?

Vërtet besoj të kundërtën. Ajo që shoh, si në kishën tonë ashtu edhe nga bisedat me priftërinj në Shqipëri, është që të rinjtë po kthehen në kishë dhe në numra në rritje. Të dhënat më të fundit nga vitet 2025 dhe 2026 tregojnë një ndryshim të rëndësishëm dhe historik, ku Gjenerata Z dhe Milenialistët po frekuentojnë shërbimet fetare më shpesh se gjeneratat e mëdha në shumë komunitete. Kjo më tregon se të rinjtë po kërkojnë diçka reale, diçka kuptimplote, diçka që i jep jetës së tyre thellësi dhe drejtim. Dhe besimi Ortodoks ofron pikërisht atë, një traditë të lashtë dhe të gjallë të rrënjosur në të vërtetën e Krishtit. Detyra jonë si kishë është të sigurohemi që kur të rinjtë vijnë duke kërkuar, të gjejnë një komunitet që i mirëpret, i sfidon dhe i ndihmon të rriten. Kjo është pikërisht ajo që po punojmë të ndërtojmë në Shën Thomai.

Çfarë mesazhi do t’u jepnit të rinjve që ndihen të shkëputur nga kisha?

Ejani. Thjesht ejani. Hyni nëpërmjet derës dhe do t’ju bëjmë të ndiheni si në shtëpi. Jeta mund të jetë shumë sfiduese. Të gjithë kemi stinët tona të luftës, dyshimit dhe largimit. Por kisha nuk është një vend për njerëz të përsosur. Është një spital për shpirtrat, siç thanë Etërit e Shenjtë, një vend ku vijmë të thyer dhe largohemi të shëruar. Cilado qoftë arsyeja që jeni larguar, qoftë një jetë e zënë, pyetje të papërgjigjura, dhimbje e kaluar apo thjesht mungesa e një lidhjeje të vërtetë, dua t’ju tregoj se Shën Thomai është një vend ku mirëpriteni, jo gjykoheni. Besimi i stërgjyshërve tanë, besimi për të cilin luftoi Fan Noli ta sjellë tek ne në gjuhën tonë, ju pret. Zoti ju pret. Edhe ne ju presim.

Cila është sfida më e madhe personale që prisni në këtë rol?

Sfida më e madhe që pres të përballoj është financiare. Drejtimi i një kishe kërkon burime, për mirëmbajtje, për programet, për eventet që bashkojnë komunitetin tonë dhe për të siguruar që liturgjia të mund të kremtohet me dinjitetin që meriton. Qëllimi ynë është ta rrisim komunitetin tonë deri në pikën ku qëndrueshmëria financiare nuk është më një shqetësim, sepse më shumë njerëz do të thotë më shumë mbështetje, më shumë energji dhe më shumë investim në të ardhmen e kishës. Krahas kësaj, sfida e sjelljes së sa më shumë njerëzve të mundshëm nëpërmjet dyerve tona mbetet e vazhdueshme. Çdo bankë e zbrazët përfaqëson dikë që nuk e ka gjetur ende rrugën e tij drejt këtij komuniteti dhe e marr atë personalisht. Misioni im është të sigurohem që një ditë sfidat financiare të jenë pas nesh dhe sfida jonë e vetme të jetë gjetja e vendeve të mjaftueshme për të gjithë ata që duan të adhurojnë me ne.

Kush ju ka frymëzuar më shumë në rrugëtimin tuaj?

Tre burimet më të mëdha të frymëzimit në jetën time kanë qenë Zoti, familja ime dhe dashuria ime e thellë për Shqipërinë. Besimi im në Zot ka qenë themeli i gjithçkaje. Ai më rrënjos, më udhëzon dhe më jep qëllim. Familja ime sakrifikoi jashtëzakonisht shumë për të më dhënë jetën që kam dhe përkushtimi i tyre për ruajtjen e identitetit tonë shqiptar formësoi kush jam. Dhe Shqipëria vetë, historia e saj, njerëzit e saj, qëndrueshmëria e saj, më mbush me një ndjenjë krenarie dhe përgjegjësie që më shtyn të bëj më shumë dhe të jem më shumë. Do të thoja gjithashtu se trashëgimia e Fan Nolit është një frymëzim i vazhdueshëm për mua në këtë rol konkretisht. Ai ishte një njeri që bashkoi besim të thellë, intelekt të jashtëzakonshëm dhe dashuri të zjarrtë për popullin e tij në një jetë shërbimi të jashtëzakonshëm. Sa herë qëndroj në atë kishë, ndihem peshën dhe bekimin e asaj që ai nisi.

Si e menaxhoni balancën mes jetës personale dhe angazhimeve në kishë?

Sinqerisht, tani për tani ka shumë pak balancë dhe e them këtë jo si ankesë, por si pasqyrim i ku jemi në këtë rrugëtim. Jemi në një stinë ndërtimi, mbjelljeje farash, organizimi, nisjeje dhe rritjeje. Ka një sasi të jashtëzakonshme pune për të bërë dhe po i jap gjithçka që kam. Besoj që Zoti do të më japë forcën që më nevojitet për këtë stinë dhe besoj se kur themeli të jetë mjaftueshëm i fortë, do të ketë më shumë hapësirë për të marrë frymë. Por tani për tani, misioni vjen i pari. Çdo sipërmarrje e madhe kërkon një periudhë sakrifice dhe jam mirënjohës të jem në mes të saj.

Çfarë dëshironi të arrini në fund të mandatit tuaj?

Qëllimi im është i thjeshtë dhe ambicioz njëkohësisht. Dua që çdo vend në atë kishë të jetë i zënë çdo të diel. Dua të arrij pikën ku njerëzit qëndrojnë në pjesën e pasme sepse nuk ka më vend dhe kjo do të jetë një problem i lavdishëm për t’u zgjidhur. Dua që Shën Thomai të ketë një Shkollë të së Dielës të lulëzuar, një komunitet të gjallë rinie, programe aktive për familjet dhe një kalendar vjetor eventesh që i gjithë komuniteti shqiptar në Michigan e pret me padurim. Dua që themeli financiar i kishës të jetë i fortë dhe i sigurt. Dhe mbi të gjitha, dua të shikojmë pas dhe të dimë se gjatë kësaj kohe më shumë njerëz erdhën të njohin Zotin, më shumë njerëz gjetën rrugën e tyre për në shtëpi tek besimi Ortodoks Shqiptar dhe kjo kishë është më e fortë, më e plotë dhe më e gjallë se sa ka qenë ndonjëherë.

Cili është mesazhi juaj për komunitetin shqiptar në Michigan?

Mos harroni se nga keni ardhur. Besimi që praktikoni është një vendim thellësisht personal dhe e respektoj atë. Por jemi të gjithë shqiptarë dhe ajo lidhje na thërret të punojmë së bashku, të forcojmë njëri-tjetrin dhe të ndërtojmë diçka të qëndrueshme këtu në këtë tokë ku prindërit dhe gjyshërit tanë kërkuan strehë. Kisha Ortodokse Shqiptare e Shën Thomait ka qëndruar në tokën e Michiganit për gati 100 vjet, nëpërmjet luftërave, nëpërmjet vështirësive, nëpërmjet çdo lloj sfide, sepse gjenerata pas gjenerate shqiptarësh besuan se ia vlente të luftohej. Edhe unë e besoj këtë dhe po ju kërkoj ta besoni bashkë me mua. Ejani në kishë, sillni familjet tuaja, sillni miqtë tuaj. Le të ndërtojmë diçka së bashku për të cilën fëmijët dhe nipërit e mbesat tona do të jenë krenarë. Do t’ju lë me fjalët e Imzot Fan Nolit:
“Njeriu mund të zgjedhë cilëndo fe që ka trashëguar prej stërgjyshërve dhe që i pëlqen, por s’mund të zgjedhë një tjetër kombësi dhe të luftojë të tijën, pa vënë në ballë një vulë të madhe prej tradhtari.