Thesari i xhamit mesjetar të Coventry-t del nga arkat pas 86 vjetësh: 12.000 fragmente digjitalizohen për publikun
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, xhami i ngjyrosur mesjetar i Katedrales së Coventry-t u çmontua dhe u fsheh në arka për t’u shpëtuar bombardimeve. Tani, një projekt ambicioz katalogimi ka digjitalizuar rreth 12.000 fragmente, duke i bërë të aksesueshme për publikun për herë të parë pas dekadash, siç njofton Smithsonian Magazine.
Më 14 nëntor 1940, bombarduesit gjermanë e shkatërruan katedralen, e vetmja katedrale britanike e rrënuar gjatë Blitz-it. Xhami mbijetoi, i fshehur në 30 arka druri në bodrumin e famullisë së një fshati aty pranë, ku qëndroi deri në vitin 1957. Katedralja u rindërtua më pas dhe guaska e vjetër e djegur u ruajt si memorial i paqes dhe pajtimit, por dritaret nuk u rimontuan kurrë. Ishte pikërisht pas atij sulmi që propagandistët nazistë shpikën fjalën “coventrieren” — të shkatërrosh plotësisht një qytet.
Ndërsa Coventry shënon 86-vjetorin e bombardimit, World Monuments Fund (WMF) dhe kuratorët e katedrales i kanë fotografuar dhe kataloguar fragmentet e brishta, duke hapur një ekspozitë digjitale në aplikacionin Bloomberg Connects. “Koleksioni i xhamit mesjetar të ngjyrosur i Katedrales së Coventry-t, që përfshin shembuj të punuar me mjeshtëri të pikturës së shekullit XV, ka rëndësi ndërkombëtare, por ka marrë pak vëmendje shkencore”, thotë në deklaratë konservatorja Laura Atkinson, e cila drejtoi katalogimin. “Ky projekt është një hap thelbësor për ta bërë koleksionin të aksesueshëm për publikun.”
Koleksioni është më i madhi në Britani i xhamit mesjetar të ngjyrosur në fragmente të lira: daton kryesisht në shekullin XV dhe i atribuohet John Thornton-it, mjeshtrit të xhamit që krijoi Dritaren e Madhe Lindore të York Minster. Sipas reverendit Nitano Muller, xhami i Coventry-t është i krahasueshëm me atë të Westminster Abbey apo të Katedrales së Canterbury-t. Fragmentet e mbijetuara paraqesin skena nga Mundimet e Krishtit, apostuj e shenjtorë, kafshë fantastike, stema heraldike dhe — veçanërisht të rralla — portrete të donatorëve, burra e gra të zakonshëm që financuan dritaret, të gjunjëzuar në lutje. Për të krijuar bizhuteritë e pikturuara në rroba, mjeshtri gërvishte sipërfaqen e xhamit dhe fuste një copëz xhami me ngjyrë — një teknikë, siç shpjegon Atkinson, që kërkonte shumë kohë dhe kishte shkallë të lartë dështimi: “Ky është xham tepër i shtrenjtë, i cilësisë më të lartë.”
Historia e xhamit ishte e trazuar shumë përpara vitit 1940: i thyer pjesërisht gjatë Reformacionit të shekullit XVI, fragmentet që mbijetuan u bashkuan më vonë në kompozime arnash në absidë dhe në katin e dritareve. I çmontuar për mbrojtje përpara luftës, xhami u bë ajo që Andrew Hines, drejtori i trashëgimisë i katedrales, e quan “një enigmë mesjetare”. Një përpjekje e parë konservimi në vitin 2012 dokumentoi vetëm një pjesë të tij dhe copëzat mbetën të ndara në tri dhoma magazinimi për më shumë se një dekadë.
Në fazën e fundit, specialistët e transferuan koleksionin në rafte të bëra enkas, regjistruan numrat e tabakave dhe bënë fotografi me rezolucion të lartë për një bazë digjitale të dhënash. Paraqitja digjitale është hapi i parë i projektit më të gjerë “Building Hope” të katedrales, që synon të ruajë rrënojat për brezat e ardhshëm. “Xhami mesjetar i Coventry-t është një i mbijetuar i jashtëzakonshëm”, thotë Emma Sweeney, menaxhere projektesh në WMF Britain. “Së bashku, rrënojat dhe xhami i mbijetuar tregojnë një histori të fuqishme qëndrese, me shumë ende për t’u zbuluar.”
