Thieboudienne senegaleze — pjata kombëtare e Senegalit me peshk, oriz të thyer dhe salcë domatesh

Thieboudienne — në gjuhën wolof ceebu jën, nga ceeb (oriz) dhe jën (peshk) — është pjata kombëtare e Senegalit dhe konsiderohet paraardhësja e orizit jollof të Afrikës Perëndimore. E lindur në qytetin Saint-Louis në shekullin XIX, ajo përgatitet në një tenxhere të vetme me peshk, oriz të thyer dhe salcë domatesh, dhe është përfshirë në trashëgiminë kulturore jomateriale të UNESCO-s si art kulinar i Senegalit.

Përbërësit (për 4–6 persona):

• 1 kg peshk i freskët i fortë (grupër ose peshk tjetër i bardhë), i pastruar dhe i prerë në copa të mëdha
• 500 g oriz i thyer
• 4 lugë gjelle pastë domatesh
• 2 qepë të mëdha, të grira
• 3 domate të freskëta, të grira (opsionale)
• 4 karota
• gjysmë lakre e vogël, e prerë në copa të mëdha
• 1 patëllxhan
• 200 g maniok (kasava), i qëruar dhe i prerë (opsionale)
• 2–3 speca djegës të plotë
• 1 tufë majdanoz
• 3–4 thelpinj hudhër
• 100 ml vaj (tradicionalisht vaj kikiriku)
• 1 limon, i prerë në feta
• 1 kub supe (opsionale)
• kripë dhe piper i zi

Përgatitja:

1. Përgatisni mbushjen e peshkut: grini majdanozin me hudhrën, kripë, piper dhe pak spec djegës. Bëni prerje në copat e peshkut, mbushini me përzierjen dhe lëreni peshkun të marinohet rreth 30 minuta.
2. Në një tenxhere të madhe ngrohni vajin dhe skuqni peshkun nga të dyja anët derisa të marrë ngjyrë të artë; hiqeni dhe lëreni mënjanë.
3. Në të njëjtin vaj skuqni qepën derisa të zbutet. Shtoni pastën e domateve (dhe domatet e freskëta, nëse i përdorni) dhe gatuajeni 5–7 minuta, derisa salca të errësohet pak dhe vaji të dalë në sipërfaqe.
4. Shtoni rreth 1,5 litra ujë, kripë, kubin e supës dhe perimet: fillimisht karotat, maniokun dhe lakrën, pastaj patëllxhanin dhe specat djegës të plotë. Ziejini 20–25 minuta, derisa perimet të zbuten; hiqini dhe mbajini të ngrohta. Kthejeni peshkun në tenxhere për 5 minutat e fundit, pastaj hiqeni me kujdes.
5. Matni lëngun e mbetur: për 500 g oriz duhen rreth 750 ml (plotësoni me ujë të ngrohtë nëse mungon). Shpëlajeni orizin e thyer, shtojeni në lëngun që zien, ulni zjarrin në minimum, mbulojeni dhe gatuajeni 20–25 minuta, derisa orizi ta thithë lëngun; shtresa e lehtë krokante që formohet në fund është shenjë dalluese e pjatës.
6. Shërbejeni në një pjatë të madhe të përbashkët: orizi në bazë, peshku dhe perimet në qendër, me feta limoni anash. Tradicionalisht hahet rreth së njëjtës pjatë — simbol i mikpritjes senegaleze, terranga.

Koha e përgatitjes: rreth 30 minuta, plus rreth 1 orë gatim. Porcione: 4–6.