Taiwan, çështja qendrore në samitin e tensionuar mes Trump dhe Xi Jinping
Presidenti Trump mbërrin në Pekin për një samit të rëndësishëm me liderin kinez Xi Jinping, ku çështja kryesore pritet të jetë Tajvani dhe jo domosdoshmërisht pasojat globale të luftës në Iran apo bllokimi i Gjirit të Hormuzit.
Sipas CBS News, pika qendrore e takimit do të jetë mosmarrëveshja mbi pronësinë e ishullit demokratik në Paqësorin perëndimor që Kina e konsideron si pjesë të territorit të saj. Shtetet e Bashkuara kanë ndjekur prej dekadash një politikë të quajtur “paqartësi strategjike” ndaj Tajvanit, duke mos deklaruar nëse do të ndërhynin ushtarakisht në rast agresioni kinez, ndërsa njëkohësisht i kanë shitur ishullit armë për më shumë se 50 miliardë dollarë për mbrojtjen e tij dhe për të ndërtuar kapacitete asimetrike kundër Kinës. Vitin e kaluar u miratua një shitje rekorde armësh prej 11 miliardë dollarësh, ndërsa një paketë edhe më e madhe, 14 miliardë dollarë, pret nënshkrimin e zotit Trump — një çështje që presidenti thotë se do ta diskutojë me Xi-t, diçka e paprecedent dhe që sipas kritikëve sfidon angazhimet e vitit 1982 të administratës së Ronald Reaganit ndaj Tajvanit.
Këto deklarata kanë shqetësuar zyrtarët në Taipei, të cilët frikësohen se Shtetet e Bashkuara mund të bëjnë kompromise me Kinën. Pekini kërkon që Uashingtoni të ndryshojë formulimin zyrtar nga “nuk mbështet” pavarësinë e Tajvanit në një shprehje më të fortë, si “i kundërshton” pavarësinë tajvaneze — ndryshim që mund të ketë pasoja reale, pavarësisht se duket si nuancim diplomatik.
Zëvendësministri i Jashtëm i Tajvanit, Chen Ming-chi, në një intervistë të gjerë tha se nuk është i shqetësuar për një tërheqje të SHBA-së, duke e cilësuar Uashingtonin si një aleat të besueshëm dhe duke nënvizuar përfitimet e ndërsjella të partneritetit. Ai theksoi rolin strategjik të Tajvanit në zinxhirin global të furnizimit, duke përmendur se territori prodhon rreth 90% të gjysëmpërçuesve të nivelit të lartë që përdoren për inteligjencën artificiale dhe teknologjitë e mbrojtjes.
Xi ka deklaruar se ribashkimi me Tajvanin është i pamposhtur dhe ka propozuar modelin “një parti, dy sisteme”, të njëjtin që zbaton për Hong Kongun dhe Macaun, pa përjashtuar përdorimin e forcës. Në të njëjtën kohë, Kina ka rritur aktivitetin ushtarak në Detin e Kinës Jugore dhe atë Lindor, me stërvitje të shpeshta dhe shtrirje të kapaciteteve. Më parë Xi kërkoi që ushtria të ishte gati për veprime në vitin 2027, por një raport i inteligjencës amerikane i marsit vlerësoi se një pushtim nuk pritet brenda vitit të ardhshëm; analistë ushtarakë argumentojnë se pastrimet brenda komandës ushtarake kineze mund ta kenë vonuar kalendarin e Pekinit.
Chen nënvizoi se shumica dërrmuese e popullsisë tajvaneze nuk pranon ribashkimin nën kushtet e propozuara nga Pekini dhe se qytetarët vlerësojnë lirinë e fjalës dhe institucionet demokratike të fituara pas periudhës autoritare. Ai përmendi gjithashtu shtypjen e protestave në Hong Kong në 2019 si një shembull që ka nxitur skepticizëm ndaj ofertave të Kinës për modele qeverisjeje. Raportimi mbi këto zhvillime dhe deklaratat zyrtare tashmë ka tërhequr vëmendje ndërkombëtare, sipas CBS News.
