Kush janë oligarkët rusë që pritet të hiqen nga lista e sanksioneve të BE-së dhe pse janë kaq të rëndësishëm?
Alisher Usmanov dhe Mikhail Fridman, dy prej biznesmenëve më të pasur dhe më të njohur rusë, pritet të hiqen nga lista e sanksioneve të Bashkimit Evropian, pas negociatave intensive mes vendeve anëtare. Vendimi ka shkaktuar debat të fortë në Evropë, ndërsa Franca është akuzuar se ka ndihmuar në shtyrjen e procesit të heqjes së tyre nga lista.
Sipas The Kyiv Independent, zhvillimet rreth dy oligarkëve rrezikuan edhe vazhdimin e të gjithë paketës së sanksioneve të BE-së ndaj Rusisë, të vendosura pas pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës në vitin 2022.
Sllovakia ka shtyrë përpara kërkesën për heqjen e dy biznesmenëve nga lista, ndërsa Franca ka luajtur rol të rëndësishëm në negociatat e fundit. Financial Times ka raportuar se Parisi kërkonte heqjen e sanksioneve ndaj Usmanov si pjesë e një marrëveshjeje që lidhej me lirimin e dy shtetasve francezë të burgosur në Azerbajxhan.
Por kush janë dy biznesmenët dhe pse janë kaq të rëndësishëm?
Alisher Usmanov – nga metalet te teknologjia dhe media
Alisher Usmanov, i lindur në Uzbekistan në vitin 1953, është një prej oligarkëve më të pasur të Rusisë.
Në vitin 1980 ai u dënua me tetë vite burg për akuzën e marrjes së ryshfetit. Dy dekada më vonë, Gjykata Supreme e Uzbekistanit e shpalli çështjen të fabrikuar dhe konkludoi se nuk ishte kryer asnjë vepër penale.
Pasuria e Usmanov u rrit ndjeshëm pas rënies së Bashkimit Sovjetik. Ai kontrollon Metalloinvest, një nga konglomeratet më të mëdha ruse të industrisë së minierave dhe çelikut.
Sipas të dhënave të përmendura nga Forbes, në vitin 2026 pasuria e tij vlerësohet në rreth 14.5 miliardë dollarë, duke e renditur ndër njerëzit më të pasur të Rusisë.
Usmanov ka pasur gjithashtu interesa në telekomunikacion, teknologji dhe media.
Ai ka qenë pronar i aksioneve në MegaFon, një prej operatorëve më të mëdhenj celularë të Rusisë, ndërsa deri në vitin 2021 kontrollonte grupin VK, që zotëron rrjetet sociale VKontakte dhe Odnoklassniki.
Në vitin 2006 bleu gazetën e njohur ruse Kommersant. Sipas kritikëve të tij, pas blerjes së kompanisë politika editoriale e medias u afrua më shumë me linjën e Kremlinit.
Usmanov ka pasur gjithashtu marrëdhënie të rëndësishme biznesi me kompaninë shtetërore Gazprom. Nga viti 2000 deri në vitin 2014 ai drejtoi Gazprominvestholding.
Në skenën ndërkombëtare, ai ka investuar edhe në kompani të mëdha amerikane të teknologjisë, përfshirë Facebook dhe Apple, ndërsa deri në vitin 2018 ishte bashkëpronar i klubit anglez të futbollit Arsenal.
Marrëdhëniet me Putinin
Bashkimi Evropian e sanksionoi Usmanov në vitin 2022, duke e përshkruar si një biznesmen pro-Kremlinit me lidhje veçanërisht të afërta me presidentin rus Vladimir Putin.
BE-ja e ka akuzuar atë se ka pasur rol në menaxhimin e flukseve financiare dhe në zgjidhjen e çështjeve të biznesit në interes të rrethit të Putinit.
Një tjetër element i rëndësishëm është lidhja e tij me industrinë ruse të metaleve. Sipas autoriteteve ukrainase, kompani të lidhura me Metalloinvest kanë furnizuar me produkte hekuri kompani industriale ruse të lidhura me prodhimin e tankeve për Ministrinë ruse të Mbrojtjes.
Usmanov i ka mohuar akuzat dhe ka kundërshtuar sanksionet ndaj tij.
Mikhail Fridman – oligarku i lindur në Ukrainë
Mikhail Fridman është një tjetër prej biznesmenëve më të fuqishëm të Rusisë.
Ai lindi në vitin 1964 në Lviv, në Ukrainën e atëhershme sovjetike, dhe më vonë u zhvendos në Moskë.
Fridman është bashkëthemelues i Alfa Group, një konglomerat me interesa të mëdha në sektorët financiarë, energjetikë, telekomunikacion dhe tregti.
Në vitet 1990, ai u bë pjesë e grupit të oligarkëve rusë të njohur si semibankirshchina, biznesmenë që luajtën një rol të rëndësishëm në financimin e fushatës së Boris Yeltsin për rizgjedhjen presidenciale në vitin 1996.
Pasuria e Fridman është vlerësuar nga Forbes në rreth 16.5 miliardë dollarë në vitin 2026, duke e renditur atë ndër rusët më të pasur.
Ai kontrollonte Alfa Bank, një prej bankave më të mëdha ruse, deri në vitin 2024.
Alfa Group ka pasur gjithashtu interesa në kompaninë ndërkombëtare të telekomunikacionit VEON, ndërsa ka kontrolluar kompaninë ruse të shitjes me pakicë X5 Retail Group. Grupi ka qenë gjithashtu bashkëpronar i kompanisë energjetike TNK-BP, në partneritet me gjigantin britanik BP, deri në vitin 2013.
BE-ja, Britania e Madhe dhe Shtetet e Bashkuara vendosën sanksione ndaj Fridman në vitet 2022-2023, duke argumentuar se ai kishte krijuar lidhje të forta me administratën e Vladimir Putinit.
BE-ja pretendoi se Fridman kishte përfituar nga marrëdhëniet me autoritetet ruse dhe se këto lidhje kishin ndihmuar interesat e biznesit të Alfa Group.
Në vitin 2023, Shërbimi i Sigurisë së Ukrainës e akuzoi Fridman për financimin e luftës së Rusisë kundër Ukrainës. Sipas SBU-së, asetet e lidhura me Alfa Group kishin transferuar rreth 2 miliardë rubla drejt industrisë ruse të mbrojtjes dhe kishin ofruar mallra e shërbime për forcat ruse.
Fridman i ka kundërshtuar këto akuza.
Një zhvillim i rëndësishëm erdhi nga Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Evropian, e cila vendosi se sanksionet e vendosura ndaj tij në vitin 2022 nuk ishin të justifikuara. Megjithatë, vendimi nuk anuloi automatikisht masat e tjera të vendosura ndaj tij në vitet pasuese.
Çështja e Usmanov dhe Fridman është kthyer në një pikë të ndjeshme diplomatike brenda BE-së.
Sipas raportimeve të mediave ndërkombëtare, negociatat për zgjatjen e sanksioneve ndaj Rusisë u shoqëruan me presion nga disa shtete anëtare për të hequr dy oligarkët nga lista.
Rasti i Usmanov është veçanërisht i lidhur me diplomacinë franceze. Sipas Financial Times, Franca e ka lidhur çështjen me negociatat për lirimin e dy shtetasve francezë të ndaluar në Azerbajxhan.
Kjo ka krijuar shqetësim në Kiev dhe te disa vende evropiane, të cilat e shohin heqjen e sanksioneve ndaj biznesmenëve të lidhur me elitën ruse si një dobësim të presionit ekonomik ndaj Moskës.
Në të njëjtën kohë, çështja ka nxjerrë në pah vështirësinë e ruajtjes së unitetit evropian për sanksionet ndaj Rusisë, pasi çdo paketë e re kërkon marrëveshje mes vendeve anëtare.
Dy miliarderë në qendër të një beteje më të madhe
Usmanov dhe Fridman nuk janë thjesht dy biznesmenë të pasur. Për shkak të lidhjeve të tyre me sektorët strategjikë të ekonomisë ruse, marrëdhënieve me elitën politike dhe pasurive të mëdha jashtë Rusisë, ata janë bërë pjesë e rëndësishme e debatit mbi mënyrën se si Evropa duhet të trajtojë oligarkët rusë.
Heqja e tyre nga lista e sanksioneve, nëse konfirmohet përfundimisht, do të përbënte një ndryshim të rëndësishëm për dy prej figurave më të njohura të biznesit rus.
Por rasti i tyre tregon gjithashtu se lufta e sanksioneve ndaj Rusisë nuk zhvillohet vetëm në fushën ekonomike. Ajo është e lidhur ngushtë me diplomacinë evropiane, marrëdhëniet ndërkombëtare dhe përpjekjet për të ruajtur një qëndrim të përbashkët ndaj Moskës.
