Samiti i Frankofonisë hapet në Phnom Penh mes përplasjes Ruandë–Kongo për kreun e organizatës
Udhëheqësit e vendeve frëngjishtfolëse u mblodhën këtë fundjavë në Phnom Penh të Kamboxhias për një samit treditor të Organizatës Ndërkombëtare të Frankofonisë (OIF), i cili po mbahet nën hijen e një përplasjeje mes Republikës Demokratike të Kongos dhe Ruandës për kreun e organizatës, siç njofton Associated Press. Organizata mbledh 90 shtete dhe qeveri ku flitet ose përdoret gjerësisht frëngjishtja, me 53 anëtarë të plotë, pesë anëtarë të asociuar dhe 32 vëzhgues.
Presidenti francez Emmanuel Macron, i cili kryesoi samitin e mëparshëm në vitin 2024 dhe do t’ia dorëzojë kryesimin Kamboxhias, mbërriti të shtunën dhe zhvilloi bisedime me kryeministrin Hun Manet. Në samit pritet të marrin pjesë rreth 20 udhëheqës, mes tyre kryeministri kanadez Mark Carney, presidenti vietnamez To Lam, presidenti ruandez Paul Kagame dhe presidenti kongolez Felix Tshisekedi.
Të hënën udhëheqësit do të zgjedhin sekretarin e ri të përgjithshëm të organizatës për një mandat katërvjeçar. Ruandezja Louise Mushikiwabo, e cila e drejton OIF-në që nga viti 2018, kërkon një mandat të tretë, por Kongoja – e cila akuzon Ruandën se mbështet grupin e armatosur M23 në lindje të vendit – ka kërcënuar se do të largohet nga organizata nëse ajo rizgjidhet. Shtetet e Bashkuara dhe ekspertët e OKB-së thonë se Ruanda e mbështet M23-shin, një nga rreth 100 grupet e armatosura aktive në rajonin e pasur me minerale, ndërsa Ruanda i mohon akuzat.
Të shtunën Kongoja tërhoqi kandidaten e saj Juliana Lumumba, vajzën e heroit të pavarësisë Patrice Lumumba, dhe mbështeti ish-kryeministrin rumun Dacian Cioloș, për të lejuar, siç u shpreh, “konsensus rreth një kandidature bashkuese”. Ministri i Jashtëm ruandez, Olivier Nduhungirehe, tha se Mushikiwabo do të qëndrojë në garë, ndërsa në garë është edhe ish-ministrja e Mauritanisë, Coumba Ba, siç raporton AFP.
Zyra e Macronit tha se shumica e anëtarëve bien dakord për nevojën e konsensusit dhe se ai do ta ngrejë çështjen me homologët e tij afrikanë. Franca është kontribuuesi më i madh në buxhetin e OIF-së për vitin 2026, prej 71,7 milionë eurosh (79 milionë dollarë), ndërsa Ruanda ka thënë se Macron i kërkoi Kagames të tërhiqte kandidaten e saj dhe Kigali e refuzoi kërkesën, sipas AFP-së.
Bastet janë të larta: Kongoja ka mbi 110 milionë banorë dhe është vendi më i populluar ku frëngjishtja është gjuhë zyrtare; largimi i saj do të ishte një goditje për një organizatë që tashmë humbi Malin, Nigerin dhe Burkina Fason, të cilat njoftuan tërheqjen në mars 2025 pas pezullimeve për grushtet ushtarake. Macron pritet të vizitojë të hënën sitin e trashëgimisë botërore Angkor, përpara se të niset për në Malajzi.
